Chúng ta đang sống trong một thế giới luôn kết nối, nhưng cũng dành nhiều thời gian hơn bao giờ hết trước màn hình. Từ lớp học đến văn phòng, từ công việc đến giải trí, hàng giờ ngồi một chỗ khiến không ít người rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng và thiếu động lực. Với trẻ em và thanh thiếu niên, việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, hành vi và sức khỏe tinh thần.
Nhưng đôi khi, một thay đổi tích cực lại bắt đầu từ điều rất đơn giản: đứng dậy và vận động. Các nghiên cứu cho thấy hoạt động thể chất không chỉ tốt cho tim mạch, cơ bắp và thể lực, mà còn giúp cải thiện sức khỏe tinh thần, mang lại cảm giác tích cực và nâng cao chất lượng cuộc sống mỗi ngày.
Thông điệp ấy càng trở nên ý nghĩa khi Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 2026 lựa chọn chủ đề “Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change” (Lắng nghe trải nghiệm, tạo nên đổi thay), nhấn mạnh việc lắng nghe những trải nghiệm thực tế và thúc đẩy những thay đổi tích cực trong chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Các vấn đề sức khỏe tinh thần đang trở thành thách thức toàn cầu. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhận định lo âu, trầm cảm và các rối loạn tâm thần khác đang ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, khả năng học tập và năng suất lao động của hàng triệu người. Trong khi đó, Quỹ Nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF) cho biết tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam gặp các vấn đề sức khỏe tinh thần phổ biến dao động từ 8% đến 29%.
Giữa bức tranh đó, vận động thể chất nổi lên như một giải pháp dễ tiếp cận nhưng thường bị xem nhẹ. Theo WHO, khi vận động, cơ thể giải phóng các chất trong não bộ giúp chúng ta cảm thấy tự tin và tích cực hơn. Các bằng chứng cũng cho thấy hoạt động thể chất thường xuyên giúp giảm các triệu chứng lo âu và trầm cảm, cải thiện tâm trạng, giấc ngủ, tăng cường chức năng não bộ và nâng cao sức khỏe tổng thể. Không cần những thay đổi quá lớn, chỉ cần đi bộ, đạp xe, chạy bộ hoặc tham gia một môn thể thao yêu thích, mỗi người đều có thể tạo ra tác động tích cực cho cả cơ thể và tinh thần.
Tuy nhiên, thế giới đang vận động ít hơn bao giờ hết. Theo WHO, khoảng 31% người trưởng thành và 80% thanh thiếu niên trên toàn cầu chưa đạt mức hoạt động thể chất khuyến nghị. Tại Việt Nam, tình trạng thiếu vận động cũng đáng chú ý, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai từ 11 đến 17 tuổi chưa vận động đủ 60 phút mỗi ngày.
Những con số này là lý do để các tổ chức quốc tế thúc đẩy những sáng kiến đưa vận động trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống. Một trong số đó là chiến dịch Let’s Move của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) phối hợp cùng WHO. Chiến dịch kêu gọi mọi người dành thời gian vận động mỗi ngày, nhấn mạnh rằng ngay cả những khoảng thời gian ngắn cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe thể chất và tinh thần.
Vận động có thể bắt đầu từ những hoạt động gần gũi, phù hợp với mọi lứa tuổi, giúp tăng cường sức khỏe thể chất, tinh thần và sự kết nối cộng đồng. (Ảnh: TK)
Tại Việt Nam, tinh thần đó đang được hiện thực hóa thông qua Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng do IOC và WHO khởi xướng và PATH là đơn vị triển khai cùng các đối tác quốc gia và tỉnh Nghệ An. Sáng kiến không chỉ tổ chức các hoạt động thể thao mà còn hình thành môi trường khuyến khích vận động thường xuyên, tăng cường phối hợp giữa ngành y tế, giáo dục và thể thao. Kết quả bước đầu cho thấy sức mạnh của những thay đổi nhỏ. Theo PATH, các hoạt động của sáng kiến đã tiếp cận hơn 1,2 triệu lượt người thông qua truyền thông và các hoạt động cộng đồng; hỗ trợ hơn 229.000 học sinh và người dân tham gia và duy trì vận động thường xuyên; đồng thời ghi nhận mức tăng 20,6% số học sinh đạt khuyến nghị hoạt động thể chất.
TS.BS. Lê Thị Thu Hiền (Giám đốc Chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH) chia sẻ: "Vận động và thể thao mang lại những lợi ích cho sức khỏe ở mọi lứa tuổi. Đặc biệt với trẻ em và thanh thiếu niên, vận động không chỉ giúp các em khỏe mạnh hơn về thể chất mà còn tạo cơ hội để vui chơi, kết nối, xây dựng sự tự tin và hình thành những thói quen tích cực từ sớm. Thông qua Sáng kiến, chúng tôi mong muốn cùng các đối tác tạo ra những môi trường và cơ hội để mọi người có thể vận động thường xuyên, an toàn và vui vẻ, góp phần xây dựng những cộng đồng khỏe mạnh hơn cả về thể chất và tinh thần".
Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10, thông điệp được gửi gắm không phải là những mục tiêu quá xa vời. Đó có thể chỉ là đi bộ thêm vài phút, chơi cầu lông cùng bạn bè, đạp xe cuối tuần với gia đình hoặc tham gia một hoạt động thể thao tại trường học và cộng đồng. Khi vận động trở thành thói quen, mỗi chuyển động sẽ là một bước tiến tới cuộc sống khỏe mạnh hơn, hạnh phúc hơn và kết nối hơn.
Hoặc