Việt Nam muốn khai thác “mỏ vàng” 80 tỷ USD: Làm sao để có 15 "ông lớn" đủ sức dẫn dắt?

Đây là quan điểm của TS Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng Sông Cửu Long khi đề cập đến nhiều kỳ vọng lớn của ngành du lịch Việt Nam.

Không phải cứ vốn lớn, doanh thu cao thì là DN lớn

PV: Việt Nam đã xác định mục tiêu đến năm 2030, hình thành 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh và năng lực cạnh tranh quốc tế. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về mục tiêu này?

TS Trần Hữu Hiệp: Theo tôi, cần hiểu đúng tinh thần của con số 15 tập đoàn, doanh nghiệp du lịch. Điều quan trọng không phải là số lượng mà là chúng ta có hình thành được những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt một ngành kinh tế du lịch hiện đại hay không.

Một đàn sếu bay xa được nhờ một vài con đầu đàn. Khi chưa có doanh nghiệp đủ lớn để mở đường bay mới, cạnh tranh với các hãng du lịch toàn cầu, chuẩn hóa dịch vụ theo tiêu chuẩn quốc tế, các doanh nghiệp nhỏ phía sau vẫn loay hoay, mất phương hướng.

Vì vậy, mục tiêu 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch mạnh phải được coi là là điều kiện cần để thực hiện các mục tiêu lớn hơn của kinh tế du lịch.

PV: Thưa ông, nếu nhìn trong bức tranh tổng thể như vậy, vai trò của các tập đoàn, tổng công ty du lịch là gì?

TS Trần Hữu Hiệp: Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết 26) xác định du lịch là ngành kinh tế có tính liên ngành, liên vùng, có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và thúc đẩy nhiều ngành dịch vụ khác.

Một doanh nghiệp được xem là lớn không chỉ vì có nhiều vốn, hay doanh thu lớn. Cái lớn mang tính dẫn dắt là khả năng thiết kế sản phẩm, sở hữu thương hiệu, làm chủ hệ thống phân phối, kiểm soát chất lượng, quản trị dữ liệu khách hàng và đưa sản phẩm Việt vào những chuỗi giá trị du lịch toàn cầu.

Tôi nhìn mục tiêu 15 tập đoàn theo hướng tích cực, nhưng không ảo tưởng. Đây là một “đơn đặt hàng” để doanh nghiệp Việt Nam lớn lên về chất, chứ không phải một cuộc chạy đua để có thêm vài cái tên trong danh sách.

Quan trọng là bao nhiêu tiền ở lại Việt Nam

PV: Việt Nam đã có một số tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong du lịch. Dù vậy, xét theo tiêu chí nêu trên, nền tảng cho một nền kinh tế du lịch lớn mạnh đã xuất hiện chưa, thưa ông?

TS Trần Hữu Hiệp : Quả thật, chúng ta đã có những doanh nghiệp du lịch lớn, có thương hiệu, có khả năng đầu tư và tổ chức những sản phẩm quy mô lớn như Vietravel, Saigontourist, Bến Thành Tourist, Fiditour... Đây là những hạt nhân rất quan trọng.

Nhưng nhìn ra thị trường quốc tế, chúng ta vẫn còn thiếu những doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thật sự làm chủ các khâu có giá trị gia tăng cao của chuỗi du lịch xuyên biên giới.

Vậy nên, dù ngành du lịch đã có nền tảng nhưng chưa thể nói là đã đủ.

PV : Đâu là mảnh ghép còn thiếu, theo ông?

TS Trần Hữu Hiệp : Năm 2025, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, cùng với 137,5 triệu lượt khách nội địa, tổng thu du lịch khoảng 1 triệu tỷ đồng.

8 tháng đầu năm 2026, du lịch vẫn là mảng sáng “mặt tiền của nền kinh tế quốc gia” với tăng trưởng 2 con số về lượt khách, doanh thu và làm mới sản phẩm du lịch.

Vấn đề nằm ở chỗ số lượng khách tăng chưa đồng nghĩa toàn bộ giá trị của ngành du lịch được giữ lại trong nền kinh tế Việt Nam. Một du khách quốc tế chi tiêu tại Việt Nam, nhưng tiền đó được phân bổ cho những ai, doanh nghiệp Việt Nam giữ lại được bao nhiêu, bao nhiêu giá trị nằm ở khâu vận chuyển, phân phối, nền tảng đặt dịch vụ, quản trị điểm đến, thương hiệu và thiết kế sản phẩm?

Nếu phần giá trị cao nhất vẫn nằm ở bên ngoài, thì chúng ta có thể tăng trưởng về lượng nhưng chưa chắc tăng trưởng tương xứng về năng lực kinh tế du lịch.

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần trở thành tập đoàn

PV: Doanh nghiệp lớn phải bắt đầu từ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ở các ngành kinh tế khác, có hiện tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ không muốn, cũng không thể lớn. Câu chuyện trong ngành du lịch thì sao, thưa ông?

Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp: Thị trường du lịch và khách hàng luôn có nhu cầu khác nhau theo những phân khúc phù hợp mỗi dòng khách. Có doanh nghiệp chọn quy mô nhỏ và vừa vì họ lựa chọn một thị trường ngách, một sản phẩm đặc thù hoặc mô hình gia đình linh hoạt, thích ứng. Không phải doanh nghiệp nào cũng cần trở thành tập đoàn.

Do đó, điều cần làm là giúp họ mạnh lên trong vị trí của mình trong chuỗi giá trị . Một doanh nghiệp du lịch cộng đồng không nhất thiết phải có doanh thu hàng trăm tỷ đồng.

Tuy nhiên, nếu sản phẩm của họ đạt chuẩn, có dữ liệu, có khả năng kết nối với doanh nghiệp lữ hành lớn, được đưa vào hệ thống phân phối quốc tế và tạo sinh kế tốt cho người dân, thì đó đã là một doanh nghiệp có giá trị.

PV: Vậy nên, khi sân chơi đã có các gương mặt lớn, vẫn cần các doanh nghiệp nhỏ và vừa mạnh bao trọn mọi lĩnh vực từ hạ tầng, lữ hành, công nghệ đến quản lý và dịch vụ…?

TS Trần Hữu Hiệp: Đây là một vấn đề rất quan trọng. Không có một ngành du lịch mạnh chỉ bằng vài doanh nghiệp lớn. Một tập đoàn có thể xây một khu nghỉ dưỡng, nhưng không thể tự mình tạo ra toàn bộ trải nghiệm của một điểm đến.

Đằng sau một sản phẩm du lịch là hàng trăm nhà cung cấp. Có doanh nghiệp vận tải, lữ hành, lưu trú, nhà hàng, công nghệ, logistics, giải trí, sản xuất hàng lưu niệm, ẩm thực, sự kiện giải trí. Có hợp tác xã, hộ kinh doanh, nghệ nhân, nông dân và cộng đồng địa phương.

Vì vậy, tôi hình dung mô hình phát triển phù hợp là doanh nghiệp lớn dẫn dắt, doanh nghiệp vừa chuyên môn hóa, doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng tham gia sâu vào chuỗi giá trị .

Nếu một doanh nghiệp lớn phát triển bằng cách gom hết thị trường, tự làm tất cả và đẩy các doanh nghiệp nhỏ ra ngoài, hệ sinh thái sẽ yếu đi. Ngược lại, nếu doanh nghiệp lớn đóng vai trò “nhạc trưởng”, còn hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ cùng tham gia tạo nên bản hòa âm của điểm đến, sức cạnh tranh sẽ lớn hơn rất nhiều.

Bốn việc cần làm ngay

PV : Chuyển đổi số được xác định là một trong những chiếc chìa khoá mở ra dư địa lớn hơn cho kinh tế du lịch nói chung và sự trưởng thành của doanh nghiệp nói riêng. Chỉ có điều, đến nay, chuyển đổi số vẫn đang dừng lại nhiều hơn ở phần số hoá. Quan điểm của ông như thế nào?

TS Trần Hữu Hiệp: Đưa một điểm du lịch lên website, gắn mã QR vào một hiện vật, xây dựng một ứng dụng riêng hay số hóa một bộ dữ liệu chưa phải là đích đến. Đó mới chỉ là những công cụ ban đầu.

Chuyển đổi số thực chất phải giúp doanh nghiệp hiểu khách hơn, bán được nhiều hơn, phục vụ tốt hơn và quản trị hiệu quả hơn . Doanh nghiệp phải biết khách đến từ đâu, thích loại sản phẩm nào, mức chi tiêu ra sao, thường đi vào thời điểm nào, điều gì khiến họ quay lại hoặc giới thiệu cho người khác.

Điểm đến cũng cần biết dòng khách đang ở đâu, lưu trú bao lâu, mức độ quá tải tại những điểm nào, dịch vụ nào đang thiếu. Khi dữ liệu được kết nối, chúng ta mới có thể chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Như vậy, chuyển đổi số không nên chỉ được nhìn từ góc độ công nghệ. Đây còn là câu chuyện về năng lực quản trị của doanh nghiệp và do đó, đòi hỏi yêu cầu cao về chất lượng nguồn nhân lực.

PV: Từ nay đến năm 2030 không còn dài, theo ông, đâu là những việc cần làm ngay để ngành du lịch đạt mục tiêu đóng góp 10-12% GDP, tổng thu từ khách du lịch đạt 80 tỷ USD – 90 tỷ USD, có 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch mạnh như đã đề cập?

TS Trần Hữu Hiệp: Theo tôi, trước hết phải chuyển từ tư duy “thực hiện nghị quyết” sang tư duy tổ chức một cuộc chuyển đổi của ngành du lịch . Có ít nhất bốn việc cần làm ngay.

Thứ nhất, phải xác định rõ vai trò của từng doanh nghiệp lớn trong mục tiêu 15 tập đoàn, tổng công ty. Không phải cứ doanh nghiệp có quy mô vốn lớn là mặc nhiên trở thành doanh nghiệp dẫn dắt.

Cần đặt ra những tiêu chí về thương hiệu quốc tế, năng lực quản trị, thị trường, công nghệ, chuỗi phân phối, khả năng đưa khách vào Việt Nam và giữ lại giá trị trong nước.

Thứ hai, phải nâng cấp năng lực quản trị điểm đến. Một điểm đến tốt không chỉ cần cảnh quan đẹp mà còn phải có giao thông thuận lợi, môi trường sạch, dịch vụ chuyên nghiệp, sản phẩm hấp dẫn và khả năng kết nối số.

Thứ ba, phải xây dựng thị trường du lịch dựa trên dữ liệu. Xúc tiến du lịch cũng cần thay đổi. Không thể chỉ tổ chức hội chợ, in brochure hay làm những chiến dịch quảng bá chung chung.

Thứ tư, phải coi chất lượng tăng trưởng là thước đo quan trọng hơn số lượng khách. Chúng ta cần nhiều khách, nhưng quan trọng hơn là khách ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, trải nghiệm sâu hơn và tỷ lệ khách quay trở lại cao hơn.