Vì sao người Hàn Quốc không bưng bát lên khi ăn cơm?

Qua các bộ phim hay những chuyến du lịch Hàn Quốc , chắc hẳn nhiều người nhận thấy một điểm khác biệt rõ rệt trong văn hóa ăn uống của nước này. Trong khi người Việt Nam, Trung Quốc hay Nhật Bản có thói quen cầm bát cơm lên tay khi ăn, người Hàn Quốc lại luôn đặt bát cố định trên mặt bàn.

Hành động này không phải là sự ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình bồi đắp lâu đời từ lịch sử, quan niệm xã hội cho đến những đặc điểm vật lý của bộ đồ ăn.

Người Hàn Quốc có văn hóa không bưng bát cơm trong bữa ăn. (Ảnh: Korean Herald)

Vì sao người Hàn Quốc không bưng bát cơm?

Truyền thống đặt bát cơm trên bàn của người Hàn Quốc mang trong mình những triết lý sâu sắc và sự tinh tế trong giao tiếp. Đối với người nước ngoài, việc cúi đầu xuống bát cơm có vẻ lạ lẫm, nhưng với người bản địa, đó lại là chuẩn mực của sự thanh lịch và giáo dục.

Lễ nghi từ tầng lớp quý tộc

Lý do quan trọng nhất và mang tính nền tảng nhất chính là ảnh hưởng mạnh mẽ của tư tưởng Nho giáo. Dưới triều đại Joseon, các quy tắc về lễ nghi (được gọi là "Ye") được coi là thước đo phẩm hạnh của một con người.

Trong bữa ăn, tầng lớp quý tộc (Yangban) luôn giữ một tư thế ngồi ngay ngắn, lưng thẳng và phong thái ung dung. Việc bưng bát cơm lên tay bị coi là hành động thiếu điềm tĩnh, vội vàng và không phù hợp với phong thái của bậc chính nhân quân tử.

Trong quan niệm của người Hàn xưa, chỉ có những người lao động nghèo khổ hoặc người ăn xin mới phải bưng bát cơm chạy vạy hoặc cầm bát ăn vội vã để tiếp tục công việc. Ngược lại, người có địa vị xã hội sẽ ngồi trước bàn ăn được bày biện chỉnh chu, dùng thìa và đũa để đưa thức ăn lên miệng một cách từ tốn.

Việc để bát cơm lên bàn thể hiện sự sang trọng. (Ảnh: Korean Herald)

Theo thời gian, chuẩn mực của tầng lớp thượng lưu đã lan tỏa và trở thành quy tắc chung cho toàn xã hội. Cho đến ngày nay, trẻ em Hàn Quốc vẫn được giáo dục rằng việc đặt bát cơm trên bàn là biểu hiện của sự tôn trọng đối với thức ăn và những người cùng ngồi ăn với mình.

Sự khác biệt về vật liệu

Một lý do mang tính thực tế và dễ nhận thấy nhất chính là chất liệu của bộ đồ ăn Hàn Quốc. Khác với người Việt hay người Trung Quốc thường dùng bát sứ, người Hàn Quốc có truyền thống sử dụng bát bằng kim loại, đặc biệt là inox (thép không gỉ) hoặc đồng.

Kim loại là vật liệu dẫn nhiệt cực tốt. Khi cơm nóng được xới vào bát, nhiệt độ sẽ nhanh chóng truyền ra lớp vỏ bên ngoài, khiến chiếc bát trở nên rất nóng. Việc cầm một chiếc bát kim loại nóng bỏng trên tay trong suốt bữa ăn là một thử thách khó khăn và không hề thoải mái.

Thói quen dùng bát kim loại bắt nguồn từ thời kỳ chiến tranh và khó khăn, khi vật liệu này bền hơn, dễ làm sạch và có thể sản xuất hàng loạt. Thêm vào đó, trong văn hóa cung đình xưa, bát đồng được sử dụng để kiểm tra xem thức ăn có bị nhiễm độc hay không.

Vì đặc tính truyền nhiệt này, việc đặt bát cố định trên bàn không chỉ là một lựa chọn về văn hóa mà còn là một giải pháp an toàn và tiện lợi để tránh bị bỏng tay. Thay vì nâng bát, người Hàn sử dụng đôi đũa kim loại và chiếc thìa cán dài để thưởng thức bữa ăn một cách thoải mái nhất.

Người Hàn Quốc yêu thích sử dụng đũa, thìa cán dài trong bữa ăn hàng ngày. (Ảnh: Etsy)

Loại thìa cán dài

Trong khi người Nhật hay người Trung Quốc chủ yếu sử dụng đũa cho hầu hết các thao tác, thì người Hàn Quốc lại có sự phân định rất rõ ràng giữa việc dùng thìa và đũa. Chiếc thìa cán dài (Sujeo) đóng vai trò trung tâm trong mâm cơm của người Hàn.

Họ dùng thìa để ăn cơm, húp canh và dùng đũa để gắp các món ăn phụ (banchan). Đây là điểm khác biệt lớn vì người Việt thường dùng đũa để và cơm vào miệng, hành động đòi hỏi phải đưa bát lên gần mặt.

Vì người Hàn dùng thìa để xúc cơm, khoảng cách từ bàn đến miệng được kết nối bằng chiếc thìa cán dài. Thao tác xúc cơm bằng thìa cho phép họ giữ tư thế ngồi thẳng mà không cần phải bưng bát lên.

Việc bưng bát bằng một tay trong khi tay kia dùng thìa cũng tạo ra cảm giác cồng kềnh và thiếu cân đối trong thao tác. Do đó, chiếc bát được đặt vững chãi trên bàn như một điểm tựa, hỗ trợ cho việc xúc cơm và canh trở nên dễ dàng và lịch sự hơn.

Văn hóa gia đình

Sâu xa hơn trong tâm thức người Hàn, bàn ăn không chỉ là nơi tiêu thụ thực phẩm mà còn là biểu tượng của sự ổn định và gắn kết gia đình. Việc đặt bát cơm trên bàn tượng trưng cho sự vững chãi, "an cư lạc nghiệp".

Người Hàn có câu nói ngụ ý rằng, chỉ khi bát cơm được đặt vững vàng trên bàn thì cuộc đời con người mới ổn định. Hành động bưng bát cơm di chuyển hoặc cầm trên tay tạo cảm giác về sự bấp bênh, không ổn định, giống như một cuộc sống phiêu bạt.

Hơn nữa, văn hóa dùng bữa của người Hàn thường mang tính cộng đồng cao với rất nhiều món ăn phụ được bày biện chung trên bàn. Việc đặt bát cơm cố định giúp người ăn dễ dàng quan sát và lựa chọn các món banchan đa dạng xung quanh.

Không bưng bát cơm cũng là cách để mọi thành viên trong bữa nói chuyện được nhiều hơn. (Ảnh: SBS)

Nếu một tay bưng bát, tầm nhìn và khả năng vận động của người ăn sẽ bị hạn chế, làm giảm đi sự tương tác linh hoạt giữa các thành viên trong bữa cơm. Chiếc bát nằm yên trên bàn chính là một phần của tổng thể không gian ẩm thực hài hòa và ấm cúng.

Cách chế biến hạt gạo

Cuối cùng, đặc điểm của loại gạo người Hàn sử dụng cũng góp phần hình thành nên thói quen này. Gạo Hàn Quốc thuộc dòng hạt ngắn, có độ dẻo và độ kết dính rất cao sau khi nấu chín.

Khi xới cơm vào bát, các hạt cơm thường dính chặt vào nhau tạo thành một khối thống nhất. Điều này cho phép người ăn dễ dàng xúc từng miếng cơm vuông vắn bằng thìa mà không lo cơm bị rơi vãi.

Ngược lại, ở những nền văn hóa dùng gạo hạt dài, khô và rời rạc, việc bưng bát lên gần miệng để và cơm là cách hiệu quả nhất để đảm bảo cơm không bị rơi ra ngoài bàn. Với độ dẻo đặc trưng của cơm Hàn Quốc, người ăn hoàn toàn có thể yên tâm xúc cơm từ bàn lên miệng mà không cần bất kỳ sự hỗ trợ nào từ việc nâng bát.

Tính chất của hạt gạo một lần nữa lại bổ trợ hoàn hảo cho các quy tắc lễ nghi và thói quen sinh hoạt hàng ngày, tạo nên một nét đặc sắc không thể trộn lẫn trong văn hóa hàn lưu.