Nếu con bạn luôn đứng nhất, nhì lớp thì xin chúc mừng, hẳn bạn rất tự hào và con cũng là một đứa trẻ tự tin. Nhưng nếu con chỉ ở nhóm “lưng chừng”, khoảng hạng 7-15, cũng đừng lo. Bởi những đứa trẻ này rất có thể sẽ tạo nên cú “lội ngược dòng” ngoạn mục ở cấp 2, cấp 3, thậm chí trong công việc và cuộc sống sau này. Điều này liên quan đến một khái niệm được nhắc đến nhiều trong những năm gần đây: “Hiệu ứng hạng 10”.
Học sinh hạng 10 thường phát triển tốt hơn về lâu dài?
Năm 1989, một giáo viên tiểu học ở Hàng Châu (Trung Quốc) tham dự buổi họp lớp của học sinh cũ. Ông tình cờ nhận ra: những người sau này thành đạt không hẳn là những học sinh xuất sắc nhất năm xưa; ngược lại, không ít “quán quân” thời tiểu học lại có thành tựu khá bình thường. Tò mò trước hiện tượng này, ông dành gần 10 năm theo dõi 151 học sinh từ tiểu học lên trung học, rồi đại học.
Kết quả cho thấy:
Hơn 40% học sinh từng nằm trong top 5 ở tiểu học bị tụt hạng khi lên cấp 2 và cấp 3.
Trong khi đó, 81,2% học sinh xếp hạng từ 7-15 ở tiểu học lại có thành tích tiến bộ rõ rệt ở các cấp học sau.
Tức là, phần lớn học sinh “top giữa nhưng không đỉnh cao” lại phát triển mạnh hơn về lâu dài.
Hiện tượng này được gọi là “Hiệu ứng hạng 10” - ám chỉ những học sinh có thành tích khá, nhưng không đứng đầu lớp, thường có tương lai phát triển tốt hơn một chút so với những em luôn đứng nhất nhì. Lý do được cho là vì các em này thường sở hữu trí tưởng tượng phong phú hơn, khả năng sáng tạo và kỹ năng xã hội tốt hơ, những yếu tố quan trọng trong cuộc sống trưởng thành.
Ảnh minh hoạ
Vì sao lại có “Hiệu ứng hạng 10”?
Một số ý kiến từng cho rằng: Học sinh top đầu chỉ biết học, kiến thức hẹp. Không tham gia hoạt động, thiếu cá tính. Ít rèn luyện thể chất. Áp lực thành tích lớn, tâm lý không vững.
Tuy nhiên, những nhận định này khá phiến diện. Ngày nay, nhiều học sinh giỏi cũng phát triển toàn diện và được quan tâm đến sức khỏe tâm lý. Thay vào đó, nhiều chuyên gia cho rằng nên nhìn vào đặc điểm nổi bật của nhóm “hạng 10” hay còn gọi là “người bám đuổi”.
1. Họ có khát vọng nhưng không tự mãn
Những “người bám đuổi” thường có năng lực học tập tốt, đủ để nằm trong top 10–15 giữa hàng chục học sinh. Điều đó chứng tỏ họ có động lực và khả năng. Trong quá trình luôn đuổi theo top đầu, họ hình thành một nhân sinh quan đặc biệt: Không tự cho mình là trung tâm, nhưng cũng không dễ dàng bỏ cuộc. Họ không đứng trên “đỉnh cao”, nhưng luôn giữ tinh thần cạnh tranh lành mạnh và có khả năng đối diện thất bại tốt hơn.
2. Tâm lý ổn định
Với “người bám đuổi”, top đầu vừa là mục tiêu vừa là đối thủ mạnh. Họ luôn nhìn về phía trước, kiên trì theo sát, không quá nóng vội, cũng không quá tự mãn. Chính sự “ổn định” này giúp họ có nền tảng tâm lý vững vàng, yếu tố cực kỳ quan trọng khi bước vào môi trường xã hội nhiều biến động.
3. Kiên nhẫn và bền bỉ
Suốt thời gian dài ở vị trí “đuổi theo”, họ học được một điều: tiến bộ cần thời gian. Nếu top đầu lơ là, họ sẵn sàng bứt phá. Nhưng ngay cả khi chưa vượt lên, họ vẫn tiếp tục tích lũy. Tinh thần “không bỏ cuộc” này chính là tài sản quý giá trong cuộc sống trưởng thành.
4. Trở thành lực lượng nòng cốt khi đi làm
Khi bước vào xã hội, họ hiểu mình không phải người giỏi nhất, nên luôn chủ động học hỏi, theo sát xu hướng mới, đảm bảo chất lượng công việc. Họ biết điểm mạnh, điểm yếu của mình, chấp nhận thực tế và kiên trì tích lũy kinh nghiệm. Chính thái độ này giúp họ trở thành những nhân sự đáng tin cậy.
Hãy khích lệ “người bám đuổi”
Có lẽ “Hiệu ứng hạng 10” xuất hiện cũng để nhắc nhở phụ huynh: những đứa trẻ ở nhóm giữa rất cần được khích lệ và công nhận. Một đứa trẻ có nội tâm mạnh mẽ, dù gặp chông gai cũng sẽ tìm được đường đi.
Nhà giáo dục Nhật Bản từng nói: Muốn nuôi dạy trẻ tốt, trước hết phải biết khen ngợi và công nhận ưu điểm của trẻ.
4 cách khích lệ đúng cách
1. Khen ngợi nỗ lực
Khi con tiến bộ, hãy nói: "Con làm tốt lắm, chắc hẳn con đã rất cố gắng". Tập trung vào nỗ lực, không chỉ kết quả.
2. Khen ngợi sự kiên trì
"Kiên trì là thành công lớn nhất, con đang làm rất tốt". Điều này giúp trẻ giảm áp lực và tránh bỏ cuộc giữa chừng.
3. Khen ngợi thái độ
"Tự hào vì thái độ học tập nghiêm túc của con". Thái độ tích cực quan trọng không kém điểm số.
4. Khen ngợi dũng khí
"Dám đối diện khó khăn là phẩm chất rất đáng quý". Dũng khí giúp trẻ xây dựng sự tự tin từ bên trong.
Thực ra, bất kể con bạn xếp hạng mấy, điều quan trọng là nhìn thấy điểm sáng riêng của con. Sự tự tin của “hạng nhất” hay tinh thần không bỏ cuộc của “hạng 10” đều đáng trân trọng. Việc của cha mẹ là bảo vệ và nuôi dưỡng phẩm chất ấy. Vì cuối cùng, thứ quyết định một đời người không chỉ là thứ hạng trong lớp mà là khả năng đứng vững trước cuộc đời.
Hoặc