Từng là thức quà gắn liền với tuổi thơ của bao thế hệ, những quả chín đỏ mọng, vị ngọt dịu thơm mát từng khiến không ít người mê mẩn mỗi mùa hè. Thế nhưng mới đây, loài cây thân thuộc này chính thức nằm trong danh sách 18 loại cây cấm trồng trên các tuyến phố và không gian công cộng tại Hà Nội. Điều khiến nhiều người bất ngờ là nguyên nhân dẫn đến quyết định này hoàn toàn không xuất phát từ độc tính hay nguy cơ gây hại cho sức khỏe từ phần quả.
Loài cây có quả ngọt, được giới khoa học nghiên cứu
Nhắc đến cây trứng cá, nhiều người thuộc thế hệ 7X, 8X, 9X có thể nhớ ngay những quả nhỏ bằng đầu ngón tay, khi chín chuyển màu đỏ và có vị ngọt. Loài cây này từng xuất hiện trong sân trường, ven đường hay những khoảng vườn nhỏ ở nhiều địa phương. Những chùm quả chín trên cao từng là món quà tuổi thơ khiến không ít trẻ em háo hức chờ đợi.
Quả trứng cá đỏ mọng, vị ngọt dịu thơm mát, là thức quà gắn liền với tuổi thơ nhiều người - Ảnh minh họa
Cây trứng cá có tên khoa học là Muntingia calabura L., thuộc họ Muntingiaceae. Theo cơ sở dữ liệu Plants of the World Online của Vườn Thực vật Hoàng gia Kew (Anh), loài cây này có nguồn gốc từ Mexico đến vùng nhiệt đới Nam Mỹ, sau đó được đưa đến nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Cây có hoa trắng, quả hình cầu, đường kính khoảng 10 đến 15mm, khi chín thường chuyển màu đỏ.
Đáng chú ý, Cơ quan Công viên quốc gia Singapore (NParks) xác nhận quả trứng cá có thể ăn được. Phần thịt quả mềm, chứa nhiều hạt nhỏ và có vị ngọt được mô tả giống kẹo bông. Loại quả này còn có thể dùng làm mứt hoặc chế biến bánh tart.
Quả trứng cá có thể dùng làm mứt hoặc chế biến bánh tart - Ảnh minh họa
Không chỉ là thức quả dân dã, trứng cá còn thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu. Một công trình công bố năm 2025 trên tạp chí Journal of Food Science, do Emanuel Herrera-Pool và các cộng sự thực hiện, đã phân tích thành phần dinh dưỡng và hoạt chất sinh học trong quả Muntingia calabura. Các nhà khoa học ghi nhận sự hiện diện của nhiều hợp chất phenolic, trong đó có ellagitannin, gallotannin và những dẫn xuất của axit ellagic.
Vì sao Hà Nội đưa cây trứng cá vào danh mục cấm trồng?
Ngày 12/10/2026, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng ký Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND ban hành quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn thành phố. Văn bản sẽ có hiệu lực từ ngày 22/10/2026, kèm danh mục 18 loài cây cấm trồng. Trong đó, cây trứng cá đứng ở vị trí thứ 17.
Danh sách 18 loại cây Hà Nội cấm trồng ở nơi công cộng - Ảnh: Sức khỏe & Đời sống
Theo Phụ lục 03 của quyết định, lý do cấm trồng loài cây này là "Trẻ em leo trèo hái quả, rụng làm ảnh hưởng vệ sinh đường phố". Như vậy, nguyên nhân không nằm ở việc quả có độc hay không mà liên quan đến nguy cơ mất an toàn khi trẻ nhỏ trèo hái và ảnh hưởng của quả rụng đối với vệ sinh môi trường.
Ngoài những lý do được cơ quan quản lý nêu, cây trứng cá còn có đặc điểm sinh học đáng chú ý. Theo chương trình khuyến nông và hướng dẫn làm vườn của Đại học Florida (UF/IFAS, Mỹ), cành cây tương đối yếu, dễ gãy, vì vậy cần được cắt tỉa phù hợp.
Một tài liệu của Cục Lâm nghiệp Mỹ (US Forest Service) cũng chỉ ra rằng cây trứng cá sinh trưởng nhanh, tạo bóng mát nhưng có một số hạn chế. Quả rụng nhiều có thể gây mất vệ sinh, làm bẩn bề mặt sân lát gạch hoặc xi măng. Trong điều kiện gió mạnh, cành có thể gãy, thậm chí cây có nguy cơ bật gốc.
Những đặc điểm này cho thấy cây trứng cá không chỉ cần được đánh giá qua khả năng tạo bóng mát hay giá trị của quả. Việc sử dụng trong đô thị còn liên quan đến độ an toàn, vị trí trồng và chi phí chăm sóc.
Những cây trứng cá trồng trong sân nhà có phải chặt bỏ? - Ảnh minh họa
Trong danh mục mới của Hà Nội, một số loài cây quen thuộc khác cũng bị cấm vì những nguyên nhân riêng. Chẳng hạn, trúc đào có thân và lá chứa chất độc, còn dâu da được liệt kê vì cành giòn, dễ gãy đổ và quả chín rụng gây mất vệ sinh môi trường.
Cây trứng cá trồng ở sân nhà có phải chặt bỏ?
Một câu hỏi được đặt ra là những gia đình đang có cây trứng cá trong sân vườn sẽ phải xử lý như thế nào khi quyết định mới có hiệu lực.
Theo khoản 1 Điều 7 của Quyết định 143/2026/QĐ-UBND, việc trồng các loài thuộc danh mục cây cấm trồng tại Phụ lục 03 là hành vi bị cấm. Điểm a khoản 4 Điều 26 cũng quy định tổ chức, hộ gia đình và cá nhân quản lý, sử dụng đất không được trồng những loài cây thuộc danh mục này. Như vậy, quy định không chỉ giới hạn ở các tuyến phố hay công viên mà còn đề cập trách nhiệm của người sử dụng đất.
Tuy nhiên, việc cấm trồng không đồng nghĩa tất cả cây hiện hữu phải bị chặt hạ ngay từ ngày 22/10. Theo điểm c khoản 3 Điều 10, đối với cây đã trồng tại đô thị và khu dân cư nông thôn thuộc danh mục cấm hoặc không còn phù hợp, cơ quan và đơn vị được phân công quản lý có trách nhiệm lập kế hoạch từng bước loại bỏ, trồng thay thế. Văn bản không ấn định thời hạn chung buộc mọi hộ gia đình phải chặt bỏ cây trứng cá đang có.
Hoặc