Tiếng kêu "tít tít" vang lên dồn dập tại cổng an ninh mỗi khi có người vô tình hoặc cố ý cầm một sản phẩm quần áo chưa thanh toán ra khỏi cửa hàng thời trang đã trở thành âm thanh quen thuộc của nhiều người mua sắm.
Nhưng bạn có biết làm thế nào người ta có thể kiểm soát được việc "cầm nhầm" của khách hàng không?
Phía sau phản ứng tức thì đó là cả một cơ chế kỹ thuật phòng chống thất thoát tài sản đã liên tục được cải tiến qua nhiều thập kỷ, thậm chí còn lên tầm cao mới khi thương hiệu thời trang Uniqlo tiên phong ứng dụng công nghệ thẻ chip RFID (Radio Frequency Identification) trên quy mô toàn cầu.
Cơ chế vật lý đằng sau tiếng kêu cảnh báo tại cổng an ninh bán lẻ
Cơ chế khiến cổng an ninh báo động dựa trên hệ thống Giám sát Mặt hàng Điện tử (Electronic Article Surveillance - EAS).
Hệ thống này bao gồm ba thành phần cơ bản là tem an ninh gắn trên hàng hóa, cổng an ninh đặt tại cửa ra vào và thiết bị gỡ hoặc khử tem nằm ở quầy thu ngân.
Cổng an ninh liên tục phát ra một vùng từ trường hoặc sóng vô tuyến ở dải tần số xác định giữa hai cột cổng. Tem an ninh truyền thống được chia làm hai loại chính là tem cứng (hard tag) bằng nhựa chịu lực bọc mạch kim loại và tem mềm (soft tag) dưới dạng dải nhãn dán chứa mạch điện mỏng.
Khi một sản phẩm thời trang chưa qua thanh toán được mang đi qua cửa, tem an ninh vẫn nằm ở trạng thái kích hoạt. Thành phần cuộn dây đồng, tụ điện hoặc các dải kim loại bên trong tem sẽ tương tác với vùng sóng do cổng phát ra, gây nên hiện tượng cộng hưởng tần số hoặc nhiễu loạn từ trường.
Đầu thu của cổng an ninh ngay lập tức ghi nhận sự bất thường này và kích hoạt chuông báo động cùng đèn LED cảnh báo. Ngược lại, khi giao dịch diễn ra hợp lệ, nhân viên thu ngân sử dụng máy gỡ từ tính mạnh để tháo tem cứng hoặc dùng bàn khử từ làm gián đoạn mạch điện trong tem mềm.
Khi tem bị vô hiệu hóa hoặc gỡ bỏ, sản phẩm có thể đi qua cổng an ninh mà không gây ra bất kỳ sự can thiệp từ trường nào.
Mặc dù hệ thống EAS truyền thống phát huy hiệu quả chống trộm rất tốt, điểm hạn chế cốt lõi của chúng là tính chất nhận diện đơn thuần: cổng chỉ biết có tem đang đi qua chứ hoàn toàn không thể xác định đó là sản phẩm nào, số lượng bao nhiêu hay giá trị ra sao.
Đó là lúc ngành thời trang chuyển dịch sang công nghệ RFID, thứ mà bạn thấy rất phổ biến trong các cửa hàng Uniqlo.
Làn sóng chuyển dịch sang công nghệ RFID
Sự ra đời của công nghệ nhận dạng qua tần số vô tuyến siêu cao tần (UHF RFID) đã giải quyết triệt để hạn chế của EAS truyền thống.
Không giống như mã vạch vốn hoạt động dựa trên cơ chế quang học đòi hỏi máy quét phải nhìn thấy trực tiếp và không bị vướng vật cản, RFID sử dụng sóng vô tuyến để đọc và truyền dữ liệu xuyên qua các vật liệu mỏng như vải, giấy hay nhựa.
Cấu trúc của một nhãn RFID bao gồm một vi mạch tích hợp kết hợp với một ăng-ten thu phát sóng siêu nhỏ được dán ép tinh vi bên trong mác giấy nhỏ bé của sản phẩm.
Nhãn RFID hoạt động theo cơ chế thụ động, tức không cần nguồn pin riêng mà sử dụng chính năng lượng từ sóng vô tuyến do đầu đọc phát ra để kích hoạt mạch điện và phản hồi dữ liệu.
Điểm vượt trội mang tính quyết định của RFID so với mã vạch nằm ở khả năng định danh từng sản phẩm riêng biệt nhờ Mã sản phẩm điện tử (Electronic Product Code - EPC).
Nếu như mã vạch truyền thống chỉ quản lý theo mã chủng loại —nghĩa là hàng nghìn chiếc áo cùng mẫu, cùng màu và cùng kích cỡ sẽ mang một mã giống hệt nhau—thì mã EPC trên chip RFID lại gán cho từng chiếc áo một chuỗi mã định danh độc nhất.
Điều này tương tự như việc cấp một "căn cước công dân" riêng cho từng sản phẩm may mặc ngay từ khi rời dây chuyền sản xuất.
Hệ sinh thái RFID của Uniqlo
Năm 2017, tập đoàn Fast Retailing—công ty mẹ của Uniqlo—đã gây chú ý lớn khi công bố kế hoạch gắn thẻ chip RFID cho toàn bộ sản phẩm trên mạng lưới hơn 3.000 cửa hàng toàn cầu.
Nhờ quy mô sản xuất khổng lồ hàng tỷ sản phẩm mỗi năm, chi phí cho mỗi thẻ RFID đã được tối ưu hóa từ khoảng 60 cent xuống chỉ còn khoảng 4 cent (tương đương 1.000 VNĐ). Chi phí rẻ đến kinh ngạc này đã biến con chip RFID thành nền tảng số hóa toàn diện cho Uniqlo.
Trong mô hình của Uniqlo, cổng an ninh RFID ở ngoài cửa ra vào tích hợp đầu đọc sóng vô tuyến liên tục kết nối thời gian thực với hệ thống cơ sở dữ liệu bán hàng.
Khi một mặt hàng chứa chip RFID đi qua cổng, hệ thống sẽ đối chiếu ngay lập tức mã EPC của sản phẩm đó trên đám mây. Nếu mã EPC chưa được ghi nhận trạng thái "Đã thanh toán", cổng sẽ hú còi và chớp đèn cảnh báo.
Đồng thời, màn hình của bộ phận an ninh sẽ hiển thị chính xác tên, màu sắc, kích cỡ và số lượng của món đồ đang bị mang ra ngoài.
Việc kết hợp thêm cảm biến hồng ngoại giúp cổng an ninh xác định chính xác chiều di chuyển của khách hàng, tránh việc đọc nhầm tín hiệu từ các kệ quần áo đặt sát khu vực cửa ra vào.
Hệ thống quầy tự thanh toán đột phá
Trải nghiệm mua sắm tại Uniqlo còn tạo nên sự khác biệt hoàn toàn nhờ khu vực tự thanh toán. Người mua chỉ cần đặt nguyên giỏ hàng chứa đầy quần áo vào hộc máy chuyên dụng mà không cần lấy từng món ra để tìm và quét mã vạch.
Sự kỳ diệu này đến từ sự kết hợp giữa thiết kế phần cứng và thuật toán truyền thông sóng vô tuyến. Vách ngăn của quầy thanh toán được chế tạo như một lồng chắn sóng Faraday nhằm giới hạn vùng phủ sóng vô tuyến hoàn toàn bên trong hộc chứa, ngăn chặn việc đầu đọc bắt nhầm tín hiệu từ các sản phẩm trong giỏ của người đứng bên cạnh.
Bên trong hộc, sóng siêu cao tần UHF dễ dàng xuyên qua nhiều lớp vải, giấy mỏng và các nếp gấp của quần áo để tiếp cận ăng-ten của từng con chip.
Nhờ giao thức chống va chạm tín hiệu, đầu đọc có thể "điểm danh" hàng chục chip RFID riêng biệt trong vài micro-giây.
Toàn bộ quy trình đếm hàng, hiển thị chi tiết hóa đơn và thanh toán kết thúc chỉ trong vòng 5 đến 15 giây, giúp giảm thời gian chờ đợi của khách hàng tới 95% và tăng tốc độ xử lý gấp 50 lần so với phương pháp quét mã vạch thủ công.
Ngay khi giao dịch hoàn tất, hệ thống tự động cập nhật trạng thái "Đã thanh toán" cho từng mã EPC trên cơ sở dữ liệu chung, cho phép khách hàng cầm giỏ đồ đi thẳng qua cổng an ninh một cách suôn sẻ.
Trải nghiệm tương tác thông minh tại cửa hàng
Ứng dụng của RFID tại Uniqlo còn mở rộng sang các thiết bị hỗ trợ trải nghiệm khách hàng trực tiếp như gương thử đồ thông minh (RFID Fitting Mirrors) và các kiosk tra cứu thông tin.
Khi khách hàng mang một món đồ đứng trước gương, đầu đọc giấu phía sau kính sẽ quét mã chip trên nhãn áo và lập tức hiển thị trên màn hình gương các thông tin chi tiết như bảng màu hiện có, các kích cỡ khác trong kho, cách phối đồ gợi ý cùng với các đánh giá thực tế từ những người mua trước.
Điều này đóng vai trò như một trợ lý bán hàng ảo, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân sự tư vấn trong các cửa hàng quy mô lớn vào giờ cao điểm.
Bên cạnh mặt tiền cửa hàng, RFID là trục xương sống cho chiến lược quản lý kho hàng.
Trong mô hình kho bãi tự động như trung tâm Ariake ở Tokyo, việc kiểm nhận hàng hóa xuất nhập kho hoàn toàn không cần tháo mở từng thùng carton.
Xe nâng chở các pallet chứa hàng chục thùng hàng chỉ cần đi qua cổng quét RFID, toàn bộ số lượng, chủng loại và mã EPC của hàng nghìn chiếc áo bên trong sẽ được ghi nhận và đối chiếu tự động trên phần mềm quản lý kho trong vài giây.
Ngoài ra, dữ liệu bán hàng từ từng máy tự thanh toán được truyền theo thời gian thực về trung tâm phân phối, giúp Uniqlo nắm bắt chính xác xu hướng tiêu dùng theo ngày.
Nếu một mẫu sản phẩm có hiện tượng cháy hàng, hệ thống tự động phát lệnh bổ sung từ kho trung tâm hoặc kích hoạt đơn hàng sản xuất bổ sung kịp thời.
Trái lại, nếu một mẫu áo có tốc độ tiêu thụ chậm tại cửa hàng vật lý, Uniqlo lập tức điều chỉnh hiển thị để đẩy mạnh bán lẻ trực tuyến trên ứng dụng, tránh tối đa việc phải giảm giá xả hàng sâu làm tổn hại đến giá trị thương hiệu và biên lợi nhuận.
Tất cả phép màu nói trên chỉ gói gọn trong chiếc mác quần áo bằng giấy mong manh gắn kèm trên mỗi sản phẩm. Lần sau, khi mua sản phẩm Uniqlo, hãy để ý bên trong chiếc mác quần áo của bạn chính là con chip RFID mang cả một bầu trời công nghệ.
Hoặc