Với hơn 170.000 ha, Đồng Nai được xem là “thủ phủ” điều của cả nước. Tuy nhiên, vụ điều năm nay lại trở thành nỗi lo lớn đối với người trồng khi thời tiết diễn biến bất thường, mưa trái mùa xuất hiện liên tục đúng vào giai đoạn cây ra hoa và đậu trái.
Đồng bào S’tiêng chịu thiệt hại nặng, sinh kế bị đe dọa
Ghi nhận thực tế tại các vùng trồng điều cho thấy, tình trạng bông điều khô, rụng hàng loạt diễn ra phổ biến, khiến năng suất sụt giảm nghiêm trọng.
Ông Hoàng Văn Nghiệp (ấp Phước Tâm, xã Đồng Tâm) đi nhặt từng hạt điều.
Ông Hoàng Văn Nghiệp (ấp Phước Tâm, xã Đồng Tâm) cho biết, gia đình ông có khoảng 8 sào điều nhưng sản lượng thu hoạch năm nay rất thấp.
“Nhà tôi mới thu được hơn một tạ, năm nay thất quá. Bông khô hết rồi. Giá hiện tại khoảng 36.500 đồng/kg, có nhỉnh hơn năm ngoái chút nhưng năng suất thấp nên cũng không bù được. Hai ngày nhặt được chừng 30 kg”, ông Nghiệp nói.
Cách đó không xa, vườn điều của bà Nông Thị Lan cũng rơi vào tình trạng tương tự. Mưa trái mùa kéo dài khiến hoa điều bị úng, tỷ lệ đậu trái thấp, nhiều cây gần như không cho thu hoạch.
Tại khu vực biên giới, thiệt hại càng rõ nét hơn. Bà Thị Loan (người S’tiêng, xã Bù Gia Mập) cho biết, vườn điều lâu năm là nguồn thu nhập chính của gia đình, năm nay bị ảnh hưởng nặng nề.
“Cả năm gia đình chỉ trông vào vụ điều, nhưng năm nay mưa gặp thêm sương muối nữa làm bông rụng gần hết, coi như mất mùa”, bà Loan chia sẻ.
Hoa điều khô, cháy đen sau những đợt mưa trái mùa khiến tỷ lệ đậu trái thấp, nhiều vườn điều tại Đồng Nai đứng trước nguy cơ mất mùa.
Xã Phú Nghĩa là nơi có đông đồng bào S’tiêng sinh sống, với nguồn thu nhập chủ yếu từ cây điều. Tuy nhiên, thời tiết bất lợi trong vụ này đã khiến nhiều hộ rơi vào cảnh khó khăn.
Gia đình chị Thị Bước (thôn Thác Dài) có gần 4 ha điều trồng hơn 20 năm. Đầu vụ, gia đình đã đầu tư chăm sóc kỹ lưỡng, từ cắt tỉa cành đến phun thuốc dưỡng bông, dưỡng trái.
Thế nhưng, khi điều ra hoa đợt hai, những cơn mưa trái mùa liên tiếp xuất hiện khiến vườn điều bị thiệt hại nặng.
“Thời tiết thay đổi đột ngột từ nóng sang lạnh làm cây bị sốc, khó ra bông. Hạt điều thu về mới hơn 200 kg từ đợt đầu, còn lại gần như mất trắng”, chị Bước ngậm ngùi.
Không chỉ ảnh hưởng đến năng suất, thời tiết thất thường còn tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển mạnh. Các loại như bọ xít muỗi, bọ trĩ, sâu đục quả và bệnh thán thư xuất hiện dày đặc, gây hại trực tiếp đến hoa và trái non.
Giá tăng nhưng không cứu được mùa vụ
Dù sản lượng giảm mạnh, giá hạt điều tươi tại vườn hiện dao động từ 35.000 – 37.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 7.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, mức giá này vẫn không đủ bù đắp thiệt hại.
Những trái điều chín sót lại trên cây giữa vụ mùa thất bát, khi phần lớn hoa và trái non đã bị ảnh hưởng bởi mưa trái mùa, sâu bệnh.
Anh Điểu Tât (thôn Thác Dài, xã Phú Nghĩa) cho biết, một số diện tích điều ghép ra hoa sớm nên kịp thu hoạch trước khi mưa đến, giúp bà con “vớt vát” phần nào.
“Những vườn điều ghép đã cho thu vài trăm ký hạt tươi trước khi mưa trái mùa xuất hiện. Nhưng số này không nhiều”, anh Tât nói.
Ở góc độ thị trường, chị Mỹ Hạnh, thương lái thu mua điều tại xã Tân Lợi, cho biết, nguồn cung năm nay sụt giảm rõ rệt.
“Đi thu mua rất khó, nhiều vườn không có hàng. Lượng điều giảm mạnh nên giá tăng, nhưng nông dân vẫn thiệt vì sản lượng quá thấp. Có hộ cả vụ chỉ bán được vài trăm ký”, chị Hạnh cho biết.
Theo chị Hạnh, chất lượng hạt điều năm nay cũng không đồng đều do ảnh hưởng của thời tiết, nhiều hạt bị lép, nhỏ, ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm.
Theo ông Điểu Thuận, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bù Gia Mập, diện tích trồng cây điều hiện chiếm tỷ lệ lớn tại địa phương. Cây điều chủ yếu tập trung vào các hộ dân tộc thiểu số. Xã có tỷ lệ dân tộc thiểu số chiếm khoảng 75% dân số, đời sống vẫn còn nhiều khó khăn.
“Những cơn mưa trái mùa liên tục gần đây đã làm bông điều bị hư và rụng trái non. Tuy bà con đang bắt đầu thu hoạch đợt đầu, nhưng đợt ra bông rộ thứ hai lại bị hư hại nghiêm trọng khiến năng suất bị ảnh hưởng đáng kể. Để ứng phó, hội đã tăng cường khuyến cáo người dân thường xuyên thăm vườn, chủ động các biện pháp chăm sóc và phun thuốc kịp thời nhằm giảm thiểu rủi ro”, ông Thuận cho biết thêm.
Nông dân thu gom, đóng bao hạt điều sau thu hoạch, sản lượng giảm mạnh do ảnh hưởng mưa trái mùa nhưng vẫn tranh thủ bán ra khi giá đang nhích lên.
Theo bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, vụ điều năm nay đã đi qua khoảng 2/3 thời gian.
“Những khu vực có mưa trái mùa bị ảnh hưởng rõ rệt về năng suất, trong khi nơi không có mưa thì tương đối ổn định. Ngành sẽ tổ chức kiểm tra thực tế để đánh giá chính xác sản lượng toàn vụ”, bà Tuyết cho biết.
Ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo người dân cần tăng cường cắt tỉa cành, tạo độ thông thoáng cho vườn, bón phân định kỳ và thường xuyên thăm vườn để phát hiện sớm sâu bệnh.
Trong giai đoạn cây ra hoa, đậu trái, cần bổ sung dinh dưỡng và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, đặc biệt chú ý phòng trừ bọ trĩ – loài gây hại trực tiếp đến hoa điều.
Về lâu dài, việc chuyển đổi sang giống điều ghép có khả năng thích ứng tốt với điều kiện thời tiết được xem là hướng đi cần thiết, giúp người trồng giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Vụ điều năm nay khép lại với nhiều nỗi lo hơn niềm vui. Dù giá bán tăng, nhưng sản lượng giảm sâu khiến thu nhập của nông dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bài toán thích ứng với thời tiết cực đoan đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết đối với người trồng điều tại Đồng Nai.
Hoặc