Thanh tra Chính phủ chỉ ra loạt vi phạm tại dự án sân bay Long Thành

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật đối với Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1.

Kết luận xác định nhiều thiếu sót, vi phạm trong quá trình triển khai Dự án thành phần 2 và Dự án thành phần 3, tập trung ở các nội dung về phê duyệt dự án, lựa chọn nhà thầu, quản lý thi công, nghiệm thu, thanh toán, thực hiện hợp đồng và quản lý tạm ứng.

Vi phạm từ khâu phê duyệt dự án đến thực hiện các gói thầu

Theo kết luận thanh tra, tại Dự án thành phần 2, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) phê duyệt dự án khi thiết kế cơ sở hạng mục văn phòng chưa hoàn thiện, đồng thời chưa làm rõ các nội dung theo khuyến nghị của Hội đồng thẩm định Nhà nước và đơn vị tư vấn thẩm tra Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Thanh tra cũng xác định Trưởng Ban Quản lý dự án thực hiện nhiệm vụ của Giám đốc quản lý dự án nhưng chưa có chứng chỉ hành nghề, chưa đáp ứng điều kiện năng lực theo quy định.

Đối với Dự án thành phần 3, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) phê duyệt danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng trước khi phê duyệt dự án; phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi của hai hạng mục chưa đúng trình tự và xác định tổng mức đầu tư chưa đúng quy định.

Theo Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn đầu triển khai, hình thức chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án chưa phù hợp với quy mô, tính chất công trình.

Một số thời điểm, nhân sự Ban Quản lý dự án Long Thành chưa được cấp đầy đủ chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, cơ quan thanh tra ghi nhận ACV đã điều chỉnh hình thức quản lý và bổ sung chứng chỉ trong quá trình thực hiện.

Đối với các gói thầu XD01 và XD02, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai sót trong lập dự toán. Trong đó, chủ đầu tư áp dụng định mức chưa đúng khi lập dự toán hạng mục Đài kiểm soát không lưu với giá trị hơn 24,6 tỷ đồng và tính sai mã định mức, khối lượng, đơn giá tại gói XD02, làm tăng dự toán hơn 7 tỷ đồng.

Hồ sơ mời thầu của gói XD02 cũng được xác định đưa ra yêu cầu về hợp đồng tương tự chưa phù hợp. Trong quá trình thương thảo, chủ đầu tư nâng tỷ lệ tạm ứng từ 15% lên 20%, tăng khoảng 22,9 tỷ đồng so với điều kiện trong hồ sơ mời thầu, vi phạm nguyên tắc thương thảo hợp đồng.

Thanh tra còn chỉ ra việc sử dụng một số vật tư, vật liệu chưa đúng hợp đồng, thay đổi nguồn gốc vật liệu khi chưa đủ cơ sở thẩm định; nghiệm thu vật liệu, thiết bị chưa đúng trình tự; một số máy móc thi công hết thời hạn đăng kiểm hoặc kiểm định nhưng vẫn được sử dụng.

Đối với công tác bảo hiểm, VATM mua bảo hiểm công trình hai gói XD01 và XD02 không đủ giá trị hợp đồng, trong khi một số nhà thầu chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm mua bảo hiểm bắt buộc cho người lao động.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ xác định Tổng công ty 36 - CTCP chuyển nhượng một phần công việc trị giá hơn 75 tỷ đồng khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận. Liên danh TCT 36 - CTCP và Newtatco cũng ký hợp đồng với các đơn vị khác thực hiện một phần công việc có tổng giá trị khoảng 99 tỷ đồng.

Ngoài ra, VATM chưa thu hồi kịp thời hơn 22,8 tỷ đồng tiền tạm ứng của nhà thầu; một số khoản thanh toán, nghiệm thu chưa đúng quy định, trong đó có việc thanh toán cho đơn vị tư vấn khi thiết kế chưa được phê duyệt đầy đủ và nghiệm thu vật tư khi hồ sơ thẩm định giá chưa có đầy đủ thông tin về thương hiệu, xuất xứ.

Thanh tra cũng xác định một số nhà thầu lập hóa đơn giá trị gia tăng không đúng thời điểm và chưa kê khai hoặc chậm kê khai thuế giá trị gia tăng vãng lai tại Đồng Nai.

Loạt thiếu sót, vi phạm tại gói thầu chính

Đối với gói thầu 5.6 thuộc dự án thành phần 3, Thanh tra Chính phủ kết luận hồ sơ mời thầu đã điều chỉnh một số tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm nhưng hồ sơ trình phê duyệt không nêu rõ lý do điều chỉnh; yêu cầu về kinh nghiệm của nhà thầu chưa phù hợp với loại công trình.

Trong quá trình ký hợp đồng, chủ đầu tư nâng tỷ lệ tạm ứng từ 10% lên 20%, làm tăng số tiền tạm ứng gần 44,9 tỷ đồng so với quy định trong hồ sơ mời thầu.

Thanh tra cũng chỉ ra nhiều tồn tại trong quá trình thi công như sử dụng kết quả thí nghiệm chưa đủ điều kiện, thiếu thí nghiệm kiểm tra vật liệu, chấp thuận sử dụng vật liệu không đúng hồ sơ thiết kế, huy động máy móc chưa đáp ứng hồ sơ dự thầu và chưa thực hiện đầy đủ các quy định về an toàn lao động.

Đáng chú ý, ba trong sáu thành viên liên danh nhà thầu đã ký hợp đồng với các đơn vị chưa được chủ đầu tư chấp thuận để thực hiện một phần công việc trị giá hơn 87 tỷ đồng. Thanh tra xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu.

Bên cạnh đó, chủ đầu tư chưa nghiệm thu hoàn thành theo từng giai đoạn, chưa quyết toán gói thầu theo hợp đồng, chưa thu hồi hết tiền tạm ứng khi đạt điều kiện theo quy định. Một số nhà thầu sử dụng tiền tạm ứng chưa đúng mục đích với tổng giá trị hơn 10,6 tỷ đồng và thanh toán một số hạng mục khi chưa đủ hồ sơ nghiệm thu.

Đối với gói thầu 5.10 xây dựng Nhà ga hành khách, Thanh tra Chính phủ kết luận hồ sơ mời thầu còn nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần; một số yêu cầu kỹ thuật áp dụng tiêu chuẩn đã hết hiệu lực, trong khi tiêu chí về hợp đồng tương tự chưa phù hợp.

Thanh tra cũng xác định Tổ chuyên gia không yêu cầu Vinaconex làm rõ năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự theo quy định.

Đối với Liên danh Vietur, hồ sơ dự thầu sử dụng đồng USD với giá trị hơn 235,7 triệu USD không đúng quy định nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ và sau đó vẫn ký hợp đồng bằng USD.

Theo Thanh tra Chính phủ, đến ngày 31/3/2025 các khoản chi phí này chưa được nghiệm thu, thanh toán nhưng việc ký hợp đồng bằng USD tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát cho ACV do biến động tỷ giá.

Ngoài ra, Thanh tra còn chỉ ra hàng loạt tồn tại trong quá trình thực hiện gói thầu như thay đổi vật tư, thiết bị so với hồ sơ dự thầu; sử dụng kết quả thí nghiệm chưa đủ điều kiện; nghiệm thu vật liệu trước khi được chấp thuận; thi công một số hạng mục khi chưa hoàn tất thủ tục về biện pháp thi công; mua bảo hiểm công trình chưa đủ giá trị hợp đồng; tiến độ một số hạng mục chậm so với kế hoạch.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị, chuyển thông tin sai phạm lên Bộ Công an xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật đối với một số nhà thầu chuyển nhượng thầu và chủ đầu tư ACV vi phạm quy định tại khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013; vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán.

Đồng thời, chuyển kết luận thanh tra cho Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý các vi phạm trong việc lựa chọn nhà thầu và các vi phạm khác tại các gói thầu nêu trong kết luận thanh tra liên quan đến vụ án hình sự do Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an đang điều tra (nếu có) và các vấn đề liên quan đến các công trình, dự án quan trọng quốc gia theo thẩm quyền, nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao.

Tại họp báo Bộ Công an chiều 2/7, đại diện Cục C03 thông tin vụ án xảy ra tại Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam ACV.

Theo đại diện C03, vụ án liên quan vi phạm quy định về đấu thầu, nhận hối lộ, đưa hối lộ, tham ô tài sản xảy ra tại Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam ACV và các đơn vị liên quan là vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi chỉ đạo.

Kết quả điều tra đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 31 bị can về 4 tội danh nêu trên.

Trong đó đã khởi tố bị can đối với ông Vũ Thế Phiệt, nguyên Chủ tịch HĐQT, nguyên Tổng Giám đốc và ông Nguyễn Tiến Việt, nguyên Phó Tổng Giám đốc ACV về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng và nhận hối lộ quy định tại các Điều 222 và 354 Bộ luật Hình sự.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đang tập trung lực lượng điều tra mở rộng, đấu tranh làm rõ hành vi sai phạm của các đối tượng có liên quan, xác định hậu quả thiệt hại xảy ra và thu hồi triệt để các tài sản thất thoát cũng như tham ô trong vụ án.