Giải nhiệt trước mắt
Sau khi Nghị định 46/2026 về an toàn thực phẩm được tạm dừng, doanh nghiệp thở phào. Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA), nói rằng, việc bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) là mục tiêu tối quan trọng, tuy nhiên, không chỉ nằm ở mục tiêu quản lý, mà là cách tiếp cận chính sách, khả năng thực thi Nghị định 46. “Không chỉ là vấn đề của văn bản cụ thể, mà là câu chuyện về phương thức xây dựng chính sách và tổ chức thực hiện.
Một nghị định phạm vi điều chỉnh rộng, tác động toàn bộ chuỗi cung ứng nhập khẩu - sản xuất - lưu thông thực phẩm, lẽ ra cần có thời gian chuyển tiếp hợp lý để cơ quan quản lý chuẩn bị nguồn lực và doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động. Khi thời gian khởi động của pháp luật không được bảo đảm, rủi ro đứt gãy trong thực thi là điều khó tránh khỏi”, bà Chi nói.
Các hiệp hội, doanh nghiệp kiến nghị quy định an toàn thực phẩm theo hướng hậu kiểm, kiểm soát rủi ro. Ảnh: Như Ý
Theo bà Chi, Nghị định 46 giao khối lượng công việc rất lớn cho cơ quan chuyên môn tại tỉnh, thành phố (từ thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm, tổ chức lấy mẫu, phối hợp kiểm tra nhà nước, đến cấp các loại giấy xác nhận). Đây không chỉ là tăng số lượng thủ tục, mà là tăng mạnh yêu cầu về chuyên môn sâu, nhân lực có chứng chỉ, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn và quy trình phối hợp liên ngành.
Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP tạm ngưng hiệu lực áp dụng đến hết ngày 15/4. Chính phủ giao các Bộ Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Tài chính, các bộ, cơ quan liên quan, UBND các cấp chịu trách nhiệm chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết thực hiện 2 nghị định này khi có hiệu lực trở lại.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, địa bàn quản lý rộng, việc giao thêm nhiệm vụ yêu cầu chuyên môn cao mà chưa có đánh giá đầy đủ về năng lực thực thi là một rủi ro lớn.
Nếu lực lượng thực thi bị quá tải, doanh nghiệp gánh chịu hệ quả dưới dạng bị kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, chậm thông quan, ảnh hưởng sản xuất, kinh doanh và gia tăng chi phí tuân thủ.
Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), đề xuất hoàn thiện quy định liên quan sản phẩm thực vật dùng làm thực phẩm. Theo quy định, quốc gia xuất khẩu phải được Việt Nam chấp thuận; cơ sở sản xuất nước ngoài phải được Việt Nam công nhận; mỗi lô hàng phải có giấy chứng nhận ATTP của nước xuất khẩu.
VPSA nhận định, các điều kiện này chưa phù hợp với thực tiễn thương mại hồ tiêu và gia vị khô, nhất là trong bối cảnh giao dịch qua thương nhân, kho trung chuyển rất phổ biến.
Tiểu ban Thực phẩm Dinh dưỡng thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) kiến nghị, cơ quan chức năng sửa Luật An toàn thực phẩm trước, sau đó ban hành nghị định mới để hướng dẫn thi hành. EuroCham đề xuất xem xét bỏ Nghị định 46, giai đoạn chuyển tiếp thực hiện quy định trước đó và tăng cường hậu kiểm.
“Việc sửa đổi luật, ban hành nghị định mới cần tuân thủ nguyên tắc theo Nghị quyết 68/NQ-TW: tập trung quản lý rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo mức độ rủi ro, cải cách thủ tục hành chính. Thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả cải thiện ATTP, không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh và được tham vấn, đánh giá tác động đầy đủ”, EuroCham đề xuất.
Tăng hậu kiểm, quản lý theo rủi ro
Nhiều vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm. Tuy nhiên, thay vì tập trung khắc phục điểm yếu hậu kiểm, Nghị định 46 lại mở rộng mạnh các thủ tục kiểm tra nhà nước. Theo ước tính của doanh nghiệp, yêu cầu kiểm tra có thể tăng gấp 10-20 lần so với trước đây.
Đại diện Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM cho rằng, xu hướng quản lý trên thế giới đã chuyển sang hậu kiểm, dựa trên quản lý rủi ro, tập trung nguồn lực vào nhóm sản phẩm, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng có nguy cơ cao, thay vì dàn trải tiền kiểm diện rộng. Đây cũng là hướng cải cách mà cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng nhiều lần kiến nghị, đồng thời phù hợp với chủ trương cải thiện môi trường kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính.
Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam kiến nghị, cơ quan chức năng chuyển từ tăng tiền kiểm sang tăng hậu kiểm, giảm yêu cầu hồ sơ hành chính mang tính hình thức. Cơ quan quản lý tập trung vào kết quả kiểm nghiệm, lịch sử tuân thủ và khả năng truy xuất nguồn gốc, phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng, ATTP là một trong những vấn đề thiết yếu và có tính chiến lược hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng, tác động năng lực cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam và khả năng hội nhập quốc tế. Chính sách pháp luật về ATTP không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn tác động sâu rộng đến toàn bộ chuỗi sản xuất - kinh doanh - tiêu dùng của nền kinh tế.
VCCI đề xuất, quy định về quản lý ATTP cần theo hướng quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, không dàn trải. Chính sách tập trung mắt xích có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra tràn lan. Chỉ nên ban hành các thủ tục mới nếu chứng minh được hiệu quả rõ ràng trong bảo vệ ATTP, không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.
“Chúng ta cần quản lý hệ thống thay vì chỉ quản lý sản phẩm. Cơ quan chức năng chuyển từ mô hình quản lý đăng ký - kiểm nghiệm từng sản phẩm sang quản lý toàn diện theo chuỗi giá trị thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn. Việc này đòi hỏi áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, quy trình truy xuất nguồn gốc, kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp”, VCCI đề xuất.
Hoặc