Cơn đau khủng khiếp ập đến với anh Giang (26 tuổi, Tứ Xuyên, Trung Quốc) vào một buổi chiều muộn khi đang ở văn phòng. Ban đầu chỉ là cảm giác chướng bụng và vài cơn đau ngắn nhưng quặn thắt ở vùng hạ sườn phải. Nhưng chỉ sau vài giờ, cơn đau trở nên dữ dội, lan rộng ra sau lưng và vai. Mồ hôi đổ ra như tắm, nhịp thở run rẩy và không thể đứng vững, anh Giang gục xuống sàn nhà và lập tức được đồng nghiệp đưa đến bệnh viện.
Sau khi kiểm tra, bác sĩ lập tức yêu cầu đưa anh tới Khoa Cấp cứu tại Bệnh viện Sỏi mật Tứ Xuyên (Tứ Xuyên, Trung Quốc). Lúc này, anh Giang đã rơi vào tình trạng nguy kịch.
Tại phòng cấp cứu, kết quả chẩn đoán hình ảnh khiến cả ê-kíp trực phải giật mình: Toàn bộ túi mật của bệnh nhân 26 tuổi bị lấp đầy bởi vô số viên sỏi lớn nhỏ, dịch mật bị tắc nghẽn hoàn toàn. Đáng sợ hơn, chỉ số mỡ máu (lipid máu) vọt lên cao gấp 5 lần so với ngưỡng bình thường.
Khối sỏi chèn ép nặng nề đẩy túi mật vào nguy cơ viêm cấp tính, dọa hoại tử và thủng túi mật. Nếu can thiệp chậm trễ có thể khiến dịch mật nhiễm khuẩn tràn vào ổ bụng gây viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết và tử vong nhanh chóng.
Trước tình thế nguy cấp, các bác sĩ quyết định tiến hành phẫu thuật nội soi khẩn cấp để giải cứu túi mật cho bệnh nhân.
Sỏi mật được lấy ra từ túi mật của anh Giang. Ảnh: Guang Ming Daily
Đội ngũ y tế đã tỉ mỉ gắp ra từng viên sỏi bám chặt trong niêm mạc bệnh nhân. Đến khi viên sỏi cuối cùng rơi xuống khay, tiếng đếm của y bác sĩ vang lên trong sự kinh ngạc: "Một viên, hai viên... 248 viên".
Tỉnh dậy sau ca mổ, anh Giang mới bàng hoàng nhìn khay phẫu thuật phủ kín 248 viên sỏi đáng sợ. Khi cơn đau dịu đi, chàng trai trẻ mới xâu chuỗi lại toàn bộ thói quen sinh hoạt hủy hoại sức khỏe của mình.
Vì sống một mình trong khi công việc bận rộn, anh Giang hiếm khi tự nấu nướng. Anh thường xuyên bỏ bữa sáng. Đến trưa và tối, anh chủ yếu ăn đồ ăn nhanh với thực đơn là các món lẩu cay, gà rán, đồ nướng và trà sữa.
Ảnh minh họa.
Chính lối sống nuông chiều bản thân này đã dẫn đến tình trạng sỏi mật. Bác sĩ Hà Minh Cương, Trưởng khoa Phẫu thuật Gan mật, Bệnh viện Sỏi mật Tứ Xuyên (Trung Quốc) chia sẻ: "Sỏi mật ở giai đoạn đầu thường chỉ gây ra các triệu chứng rất mờ nhạt như đầy bụng, khó tiêu hoặc đau nhẹ vùng hạ sườn phải sau bữa ăn nhiều dầu mỡ nên hầu hết bệnh nhân trẻ đều chủ quan.
Đến khi cơn đau bùng phát dữ dội thì túi mật đã bị tổn thương nghiêm trọng, đối mặt với hàng loạt biến chứng nguy hiểm như viêm túi mật cấp, hoại tử, thủng túi mật hoặc viêm phúc mạc toàn thể, thậm chí gây nhiễm trùng huyết đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Trong các ca bệnh nặng về sỏi túi mật chúng tôi tiếp nhận, có rất nhiều người trẻ ở độ tuổi 20 - 30, có thói quen ăn uống không lành mạnh".
Cụ thể, cơ chế hình thành sỏi mật từ những thói xấu của anh Giang được bác sĩ Hà phân tích như sau:
- Bỏ bữa sáng khiến mật bị biến chất
Sau một đêm dài không có thức ăn vào dạ dày, túi mật không nhận được tín hiệu co bóp để xả dịch mật vào ruột non. Dịch mật đọng lại trong túi mật suốt 12 - 15 tiếng sẽ bị cô đặc, cô đọng lại thành cặn bẩn và tạo điều kiện kết tinh thành sỏi.
- Ăn quá nhiều đồ ăn nhanh và đồ nướng
Các món ăn chứa lượng lớn mỡ động vật và dầu tái chế làm rối loạn nghiêm trọng quá trình chuyển hóa lipid tại gan, ép gan tiết ra loại dịch mật siêu bão hòa cholesterol.
- Thường xuyên uống trà sữa và đồ uống ngọt
Lượng đường fructose và phụ gia cao trong trà sữa thúc đẩy quá trình tích mỡ nội tạng, làm suy giảm khả năng co bóp tự nhiên của cơ vòng túi mật.
Chưa kể, anh Giang còn lười vận động và hay thức khuya. Việc ngồi một chỗ suốt nhiều giờ khiến nhu động đường ruột cùng túi mật bị đình trệ, dịch mật không được luân chuyển liên tục dẫn đến lắng đọng tinh thể cholesterol xuống đáy túi mật. Kết hợp với việc thức khuya liên tục làm rối loạn nhịp sinh học và chức năng chuyển hóa lipid của gan, khả năng tiết cũng như co bóp xả dịch mật bị suy giảm nghiêm trọng, khiến quá trình kết tụ sỏi diễn ra nhanh và dày đặc hơn gấp nhiều lần.
Cách ngăn ngừa sỏi mật
Chăm sóc sức khỏe mỗi ngày đóng vai trò quan trọng đối với người có nguy cơ mắc sỏi mật hoặc đã từng trải qua các cơn đau do sỏi gây ra. Các chuyên gia đã chia sẻ những khuyến nghị về chế độ ăn uống và tập luyện nhằm hỗ trợ phòng ngừa tái phát và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Việc điều chỉnh ăn uống cần dựa trên nguyên tắc "nhẹ, đều, đúng lượng". Người bệnh nên duy trì các bữa ăn nhẹ, chia nhỏ trong ngày và hạn chế tối đa thực phẩm giàu chất béo, vốn dễ tạo môi trường ẩm, nhiệt, khiến dịch mật đặc lại và gia tăng nguy cơ hình thành sỏi. Các món chiên rán, nội tạng động vật, kem, phô mai hay những thực phẩm chế biến nhiều dầu đều nằm trong nhóm nên tránh.
Ảnh minh họa.
Bác sĩ cũng lưu ý hạn chế thực phẩm chứa nhiều cholesterol như lòng đỏ trứng, trứng cua, mắm tôm… vì có thể làm tăng gánh nặng cho túi mật và ảnh hưởng đến quá trình bài tiết mật. Thay vào đó, người bệnh được khuyến khích ăn nhiều rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch hay các loại rau lá xanh. Lượng chất xơ dồi dào trong nhóm thực phẩm này giúp hỗ trợ đào thải mật và cải thiện hoạt động tiêu hóa.
Lưu ý, dù cần hạn chế chất béo bão hòa, cơ thể vẫn cần một lượng chất béo lành mạnh nhất định để kích thích túi mật hoạt động ổn định. Dầu ô liu, dầu cá biển sâu hay các loại hạt là nguồn chất béo tốt, giúp thúc đẩy co bóp túi mật và giảm nguy cơ ứ đọng dịch mật. Bác sĩ nhấn mạnh thói quen ăn uống đúng giờ, với khẩu phần cố định, có thể giúp túi mật giải phóng dịch mật đều đặn và ổn định hơn.
Bên cạnh chế độ ăn uống, vận động thể chất là yếu tố quan trọng giúp cải thiện lưu thông khí huyết và thúc đẩy dòng chảy dịch mật. Người trưởng thành được khuyến nghị duy trì thói quen đi bộ nhanh khoảng 30 phút mỗi ngày để hỗ trợ chuyển hóa chất béo và hạn chế tình trạng ứ mật. Những bài tập nhẹ nhàng như dưỡng sinh hoặc yoga được xem là phù hợp cho người có thể trạng nhạy cảm, điều hòa khí và cải thiện sự linh hoạt của cơ thể.
Đối với những người làm việc văn phòng hoặc phải ngồi lâu, bác sĩ khuyên nên đứng dậy vận động nhẹ nhàng từ 3 - 5 phút mỗi giờ. Việc thay đổi tư thế thường xuyên giúp giảm áp lực lên vùng bụng, hỗ trợ lưu thông máu và giảm nguy cơ tích tụ mật trong túi mật.
Hoặc