Theo tổng hợp từ ý kiến chuyên gia thủy sản và kinh nghiệm thực tế của tiểu thương, có những loại cá vào mùa lạnh tiềm ẩn nguy cơ nhiễm kim loại nặng cao hơn, nếu ăn thường xuyên có thể gây hại cho sức khỏe.
1. Cá nước ngọt sống nhiều trong bùn, mùi bùn nặng và tanh bất thường
Điển hình như cá mè trắng, cá mè hoa, lươn. Vào mùa đông, nhiệt độ nước giảm khiến quá trình trao đổi chất của cá chậm lại. Những loài thường xuyên sống sát đáy, trong môi trường bùn lắng đọng dễ tích tụ chì, thủy ngân và nhiều chất ô nhiễm khác.
Nghiên cứu cho thấy lươn tự nhiên sống ở khu vực có nguy cơ ô nhiễm công nghiệp hoặc thuốc trừ sâu có thể chứa hàm lượng kim loại nặng cao gấp nhiều lần lươn nuôi. Chưa kể, môi trường bùn còn là nơi trú ngụ của nhiều loại ký sinh trùng, nếu cá không được nấu chín kỹ có thể gây bệnh đường gan mật.
Khi chọn cá, nếu đứng gần quầy đã ngửi thấy mùi bùn nồng, khó chịu, đó thường là dấu hiệu cá sống trong môi trường nước kém chất lượng. Mang cá sẫm màu, nhớt đục hoặc thịt cá ấn không đàn hồi cũng là những dấu hiệu nên tránh.
2. Cá có vảy xỉn màu, bề mặt kém bóng
Thường gặp ở cá trê hoặc một số loại cá chép nuôi trong ao nước ô nhiễm. Vảy cá được ví như “làn da”, phản ánh trực tiếp chất lượng môi trường sống. Cá lớn lên trong nước bẩn, nhiều chất thải sẽ có vảy xỉn, thậm chí xuất hiện đốm lạ hoặc viêm loét.
Với cá trê, do tập tính ăn tạp, chúng dễ hấp thụ kim loại nặng như cadimi, asen. Một số đợt kiểm tra tại chợ cho thấy hàm lượng cadimi trong cá trê vượt chuẩn an toàn, nếu ăn lâu dài có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.
Lời khuyên là nên ưu tiên những loại cá có bề mặt sáng, vảy nguyên vẹn, bơi khỏe, hạn chế mua cá có nhiều nhớt lạ hoặc da trầy loét.
3. Cá đã bị làm sẵn từ lâu
Đặc biệt là cá chép, cá diêu hồng, cá trắm được mổ trước và bày bán trong thời gian dài. Dù mùa đông nhiệt độ thấp giúp hạn chế phần nào vi khuẩn, nhưng cá đã mổ nếu không được bảo quản lạnh đúng cách vẫn rất dễ nhiễm khuẩn, mất dinh dưỡng. Thậm chí, một số nơi còn dùng hóa chất để “làm mới” cá không còn tươi, làm tăng nguy cơ tồn dư độc hại.
An toàn nhất vẫn là mua cá còn sống, nhờ người bán làm ngay tại chỗ. Nếu buộc phải mua cá đã mổ, nên bảo quản lạnh và chế biến trong thời gian ngắn, đồng thời loại bỏ kỹ phần màng đen trong bụng cá vì đây là nơi dễ tích tụ chất độc.
4. Các loại cá biển cỡ lớn, đứng cao trong chuỗi thức ăn
Như cá kiếm, cá mập, cá thu lớn. Do hiện tượng tích lũy sinh học, những loài cá săn mồi kích thước lớn thường chứa hàm lượng thủy ngân cao hơn cá nhỏ. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng methyl thủy ngân trong cá biển lớn có thể vượt ngưỡng an toàn, đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ vì ảnh hưởng đến hệ thần kinh.
Với nhóm này, các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế ăn, nhất là trong mùa đông khi nhu cầu ăn cá béo tăng cao. Thay vào đó, có thể chọn cá hồi, cá mòi, cá nục nhỏ, vừa giàu omega-3 vừa có hàm lượng thủy ngân thấp hơn.
Nhìn chung, để ăn cá mùa đông vừa bổ dưỡng vừa an toàn, nên ưu tiên những loài có nguồn gốc rõ ràng, kích thước vừa phải, không ăn quá thường xuyên và chế biến đúng cách. Cá vẫn là thực phẩm tốt cho tim mạch và não bộ, nhưng chỉ thực sự có lợi khi được chọn đúng và ăn đúng cách, tránh để “ham rẻ” biến bữa ăn bổ dưỡng thành gánh nặng cho sức khỏe lâu dài.
Nguồn và ảnh: QQ
Hoặc