Một nghiên cứu mới đăng trên Journal of Food Science cho thấy, anthocyanin, hợp chất tạo nên màu tím đặc trưng của khoai lang tím, có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng rối loạn chuyển hóa chất béo, giảm tích tụ mỡ trong gan thông qua việc điều hòa hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, kết quả này mới được ghi nhận trên mô hình động vật và không đồng nghĩa chỉ cần ăn nhiều khoai lang tím là có thể chữa gan nhiễm mỡ.
Loại củ quen thuộc giúp giảm tới 57% triglycerid trong gan: Bí mật nằm ở sắc tố màu tím
Trong nhiều năm qua, khoai lang tím luôn được xếp vào nhóm thực phẩm tốt cho sức khỏe nhờ chứa nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và đặc biệt là anthocyanin, nhóm polyphenol tạo nên màu tím đậm đặc trưng. Anthocyanin vốn nổi tiếng với khả năng chống oxy hóa mạnh, nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy hợp chất này còn có thể tác động đến hệ vi sinh đường ruột và quá trình chuyển hóa tại gan.
Mới đây, các nhà khoa học thuộc Khoa Khoa học và Công nghệ Thực phẩm, Đại học Khoa học và Công nghệ Thiên Tân (Trung Quốc) đã công bố nghiên cứu trên tạp chí quốc tế Journal of Food Science, mang đến thêm bằng chứng về lợi ích của anthocyanin đối với gan nhiễm mỡ và rối loạn chuyển hóa.
Thử nghiệm kéo dài 12 tuần, nhiều chỉ số mỡ máu và mỡ gan cải thiện rõ rệt
Để đánh giá hiệu quả của anthocyanin, nhóm nghiên cứu chia chuột thành 5 nhóm, bao gồm một nhóm ăn khẩu phần bình thường, một nhóm ăn chế độ giàu chất béo và cholesterol, cùng ba nhóm cũng ăn nhiều chất béo nhưng được bổ sung chiết xuất anthocyanin từ khoai lang tím với liều thấp, trung bình và cao.
Sau 12 tuần, kết quả cho thấy nhóm sử dụng liều anthocyanin cao nhất đạt được nhiều thay đổi đáng chú ý so với nhóm đối chứng ăn nhiều chất béo:
- Mức tăng cân giảm 24,7%.
- Cholesterol toàn phần trong máu giảm 48,3%.
- Triglycerid trong máu giảm 42,4%.
- Cholesterol tích tụ trong gan giảm 48,6%.
- Triglycerid trong gan giảm tới 57,5%.
Ngoài ra, các chỉ dấu viêm cũng giảm đáng kể, trong khi các rối loạn chuyển hóa ở gan được cải thiện.
Theo các nhà nghiên cứu, gan là "nhà máy chuyển hóa" của cơ thể, chịu trách nhiệm tổng hợp, dự trữ và phân giải chất béo. Khi triglycerid và cholesterol tích tụ quá mức trong tế bào gan, nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan và nhiều bệnh lý chuyển hóa sẽ tăng lên. Vì vậy, việc giảm lượng lipid tích tụ trong gan được xem là tín hiệu tích cực đối với sức khỏe chuyển hóa.
Điều bất ngờ: Khoai lang tím không tác động trực tiếp lên gan mà thông qua... đường ruột
Điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu nằm ở cơ chế hoạt động. Phân tích hệ vi sinh vật đường ruột cho thấy sau khi được bổ sung anthocyanin, số lượng nhiều lợi khuẩn như Akkermansia, Bifidobacterium và Lactobacillus đều tăng lên đáng kể.
Đây đều là những vi khuẩn được đánh giá có vai trò quan trọng trong việc duy trì hàng rào bảo vệ ruột và điều hòa chuyển hóa.
Khi phát triển mạnh hơn, các lợi khuẩn này sản sinh nhiều axit béo chuỗi ngắn (SCFA), đặc biệt là butyrate (axit butyric). Nhóm nghiên cứu ghi nhận tổng lượng SCFA tăng khoảng 2,05 lần.
Butyrate được xem là "nguồn nhiên liệu" của các tế bào biểu mô ruột. Chất này giúp phục hồi hàng rào niêm mạc ruột, hạn chế tình trạng rò rỉ độc tố và các chất gây viêm từ ruột vào máu.
Nhờ đó, gan, cơ quan nhận phần lớn lượng máu từ đường tiêu hóa thông qua tĩnh mạch cửa, cũng giảm gánh nặng chuyển hóa và tình trạng viêm. Đây chính là cơ chế được gọi là trục ruột - gan (gut-liver axis), hiện là một trong những hướng nghiên cứu được quan tâm nhất trong lĩnh vực gan mật.
Thí nghiệm "xóa sạch" vi khuẩn đường ruột cho kết quả rất thú vị
Để kiểm chứng vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột, các nhà khoa học tiếp tục sử dụng kháng sinh nhằm loại bỏ gần như toàn bộ vi khuẩn đường ruột của chuột.
Kết quả cho thấy, khi hệ vi sinh bị phá vỡ, phần lớn tác dụng của anthocyanin gần như biến mất. Hiệu quả cải thiện chuyển hóa, giảm viêm và phục hồi hàng rào ruột đều suy giảm đáng kể.
Điều này cho thấy anthocyanin không hoạt động đơn lẻ mà cần sự phối hợp của hệ vi sinh đường ruột để phát huy tác dụng bảo vệ gan.
Gan nhiễm mỡ đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại
Theo nhiều nghiên cứu dịch tễ được bài báo dẫn lại, trong khoảng 20 năm qua, tỷ lệ gan nhiễm mỡ ở người trưởng thành Trung Quốc đã lên tới 29,6%. Một số khảo sát dựa trên dữ liệu khám sức khỏe giai đoạn 2017-2022 còn ghi nhận tỷ lệ này lên tới 44,4%.
Tại Việt Nam, gan nhiễm mỡ cũng có xu hướng gia tăng nhanh do béo phì, đái tháo đường type 2, chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo và lối sống ít vận động. Theo các chuyên gia, nếu không được kiểm soát, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Chỉ ăn khoai lang tím có đạt hiệu quả như nghiên cứu?
Câu trả lời là không. Điều cần lưu ý là nghiên cứu sử dụng chiết xuất anthocyanin tinh khiết với liều khoảng 200 mg/kg thể trọng mỗi ngày, cao hơn rất nhiều so với lượng anthocyanin có trong khẩu phần ăn thông thường.
Theo các tác giả, nếu chỉ ăn khoai lang tím, một người sẽ phải tiêu thụ tới vài kilogram mỗi ngày mới đạt lượng anthocyanin tương đương trong thí nghiệm, điều gần như không khả thi. Vì vậy, nghiên cứu không có nghĩa rằng ăn thật nhiều khoai lang tím sẽ giúp điều trị gan nhiễm mỡ hay thay thế thuốc.
Tuy nhiên, dưới góc độ dinh dưỡng, khoai lang tím vẫn là thực phẩm rất đáng bổ sung nhờ:
- Chỉ số đường huyết (GI) tương đối thấp.
- Giàu chất xơ giúp tăng cảm giác no.
- Chứa vitamin C, kali và nhiều polyphenol chống oxy hóa.
- Có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng khi thay thế một phần tinh bột tinh chế.
Muốn giữ được nhiều anthocyanin nhất, nên ăn theo cách này
Các chuyên gia khuyến nghị một số lưu ý khi chế biến khoai lang tím:
- Ưu tiên hấp hoặc quay bằng lò vi sóng thay vì luộc vì anthocyanin tan trong nước và dễ thất thoát.
- Ăn cả vỏ nếu khoai được rửa sạch và có nguồn gốc an toàn, bởi phần vỏ chứa hàm lượng anthocyanin cao hơn.
- Để khoai nguội rồi mới ăn. Khi nguội, một phần tinh bột chuyển thành tinh bột kháng, hoạt động như prebiotic, nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột. Một số nghiên cứu trước đây cho thấy bổ sung khoảng 40 g tinh bột kháng mỗi ngày có thể góp phần giảm tích tụ mỡ trong gan.
- Kết hợp thêm các thực phẩm giàu anthocyanin khác như việt quất, dâu tằm, bắp cải tím, gạo đen, cà tím và kỷ tử đen để đa dạng nguồn chất chống oxy hóa.
Lưu ý
Đây là nghiên cứu trên động vật, chưa thể khẳng định hiệu quả tương tự ở người. Muốn phòng ngừa hoặc cải thiện gan nhiễm mỡ, các chuyên gia vẫn khuyến cáo duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia, giảm đồ uống có đường, tăng vận động và khám sức khỏe định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: QQ)
Hoặc