Sau tiết Xử Thử, theo người Trung Quốc, đây là thời điểm đánh dấu giai đoạn chuyển từ mùa hè sang mùa thu theo lịch truyền thống, nhiều người có thể cảm thấy thay đổi về giấc ngủ, mức năng lượng hoặc thói quen sinh hoạt.
Một số bài viết trên mạng gần đây cho rằng đây là thời điểm nên "thu hồi dương khí", đồng thời khuyến nghị ăn long nhãn vài lần mỗi tuần để bổ khí huyết, ngủ ngon và giảm mệt mỏi. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học hiện đại, những khẳng định này cần được hiểu thận trọng.
Long nhãn được sử dụng như thế nào trong y học cổ truyền?
Long nhãn, còn gọi là nhãn nhục khi sử dụng phần cùi nhãn đã được sấy khô, là nguyên liệu thực phẩm đồng thời được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc từ lâu.
Một tổng quan khoa học được lập chỉ mục trên PubMed cho biết long nhãn khô (Longan Arillus) từng được sử dụng trong các bài thuốc y học cổ truyền với mục đích hỗ trợ những tình trạng như mất ngủ, mệt mỏi, hay suy nhược theo quan niệm "khí huyết hư". Tuy nhiên, chính nghiên cứu này cũng lưu ý rằng bằng chứng trên người và các nghiên cứu lâm sàng về long nhãn hiện vẫn còn tương đối hạn chế.
Nói cách khác, việc long nhãn được sử dụng truyền thống để hỗ trợ giấc ngủ hoặc bồi bổ không đồng nghĩa với việc khoa học hiện đại đã chứng minh loại quả này có thể điều trị mất ngủ.
Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp của Mỹ (NCCIH), bằng chứng về hiệu quả của nhiều sản phẩm thảo dược trong y học cổ truyền Trung Quốc còn không đồng nhất; do đó, cần thận trọng khi chuyển các quan niệm y học cổ truyền thành những khẳng định điều trị trong y học hiện đại.
Nghiên cứu hiện đại nói gì về long nhãn?
Các nhà khoa học đã phát hiện trong long nhãn nhiều hợp chất sinh học như polysaccharide, polyphenol, axit hữu cơ, axit amin và một số hợp chất dễ bay hơi.
Một tổng quan đăng trên PubMed cho thấy long nhãn chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học và đã được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa, chống viêm, điều hòa miễn dịch cùng một số tác dụng tiềm năng khác. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh rằng nghiên cứu trên người và nghiên cứu lâm sàng vẫn còn hạn chế.
Một tổng quan khác về thành phần và hoạt tính sinh học của long nhãn cũng ghi nhận tiềm năng của các hợp chất trong loại quả này, nhưng phần lớn bằng chứng hiện nay vẫn chưa đủ để đưa ra kết luận chắc chắn về hiệu quả điều trị ở người.
Vì vậy, không nên hiểu rằng chỉ cần ăn long nhãn đều đặn là có thể "bổ khí huyết", điều trị mất ngủ hoặc loại bỏ hoàn toàn cảm giác mệt mỏi.
Vì sao ăn long nhãn có thể tạo cảm giác dễ chịu?
Long nhãn có vị ngọt và cung cấp năng lượng, vì vậy có thể trở thành một phần của chế độ ăn uống cân bằng.
Đối với long nhãn khô, lượng đường tự nhiên được cô đặc hơn so với quả tươi do quá trình loại bỏ nước. Vì vậy, người ăn nên chú ý khẩu phần thay vì coi đây là một loại thực phẩm có thể sử dụng không giới hạn.
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy các hợp chất trong long nhãn có những hoạt tính sinh học đáng quan tâm. Tuy nhiên, kết quả này không thể trực tiếp suy ra rằng ăn long nhãn sẽ mang lại hiệu quả điều trị tương tự ở người.
Muốn ngủ ngon, đừng chỉ trông chờ vào một loại thực phẩm
Nếu thường xuyên khó ngủ, thức giấc nhiều lần hoặc ban ngày mệt mỏi, nguyên nhân có thể liên quan đến nhiều yếu tố như lịch sinh hoạt không đều, sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối, căng thẳng, caffeine hoặc các vấn đề sức khỏe khác.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), giấc ngủ đủ và có chất lượng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe thể chất và tinh thần. Người trưởng thành từ 18-60 tuổi được khuyến nghị ngủ ít nhất 7 giờ mỗi ngày; thanh thiếu niên 13-17 tuổi cần khoảng 8-10 giờ mỗi ngày.
CDC cũng khuyến nghị duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định, hạn chế ánh sáng và việc sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối để hỗ trợ giấc ngủ.
Do đó, nếu cảm thấy mệt mỏi sau mùa hè, việc điều chỉnh lịch ngủ, ăn uống đầy đủ và vận động hợp lý vẫn quan trọng hơn việc tìm kiếm một loại thực phẩm "bổ khí" duy nhất.
Có thể ăn long nhãn như thế nào?
Long nhãn có thể được sử dụng như một loại thực phẩm trong chế độ ăn uống thông thường, chẳng hạn thêm một lượng vừa phải vào cháo, món tráng miệng hoặc các món ăn khác.
Một số cách chế biến phổ biến gồm:
- Long nhãn kết hợp táo đỏ, kỷ tử: có thể dùng như một loại thức uống hoặc món ăn, nhưng không nên xem đây là "thuốc ngủ".
- Cháo long nhãn, hạt sen: phù hợp như một món ăn thông thường nếu khẩu phần được kiểm soát.
- Long nhãn dùng cùng các món ăn khác: nên ưu tiên sự đa dạng thực phẩm thay vì tập trung quá nhiều vào một nguyên liệu.
- Đặc biệt, vì long nhãn khô có vị ngọt và chứa lượng đường cô đặc, người tiêu dùng không nên ăn quá nhiều chỉ vì kỳ vọng tăng cường sức khỏe.
Những ai nên thận trọng?
Người mắc bệnh chuyển hóa hoặc đang phải kiểm soát lượng đường trong chế độ ăn nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần long nhãn phù hợp.
Ngoài ra, nếu đang sử dụng các sản phẩm thảo dược hoặc bài thuốc Đông y để điều trị bệnh, không nên tự ý thay thế thuốc điều trị bằng long nhãn hoặc các thực phẩm khác.
NCCIH lưu ý rằng các sản phẩm thảo dược có thể có những vấn đề về chất lượng, tương tác hoặc tác dụng không mong muốn; vì vậy, việc sử dụng sản phẩm thảo dược với mục đích điều trị cần có sự tư vấn phù hợp.
Mệt mỏi, mất ngủ kéo dài không nên bỏ qua
Một vài ngày ngủ không ngon có thể liên quan đến thay đổi sinh hoạt hoặc căng thẳng. Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, thường xuyên mệt mỏi, khó tập trung hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, công việc và sinh hoạt hằng ngày, nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ bổ sung một loại thực phẩm.
CDC khuyến cáo những người gặp vấn đề về giấc ngủ nên trao đổi với nhân viên y tế. Long nhãn có thể là một thực phẩm trong chế độ ăn uống đa dạng, nhưng chưa thể xem là "thần dược" giúp bổ khí huyết, chữa mất ngủ hay xua tan mệt mỏi mùa thu.
Dưỡng sinh hiệu quả không nằm ở việc tìm một loại quả có khả năng giải quyết mọi vấn đề sức khỏe, mà ở chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ, vận động phù hợp và chủ động kiểm tra khi các triệu chứng bất thường kéo dài.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: QQ)
Hoặc