Một loài lan dược liệu cực kỳ quý hiếm, được xếp vào Sách đỏ Việt Nam, vừa được các nhà khoa học ghi nhận tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (Thanh Hóa). Phát hiện này không chỉ mang ý nghĩa khoa học quan trọng mà còn góp phần khẳng định giá trị đa dạng sinh học đặc biệt của khu rừng nguyên sinh nơi miền tây Thanh Hóa.
Theo thông tin từ Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, trong quá trình triển khai các đợt khảo sát thực địa giai đoạn 2024–2025 thuộc đề tài nghiên cứu khoa học do Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga thực hiện, các nhà khoa học đã phát hiện sự hiện diện của loài lan gấm ngọc vân hồng – một trong những loài lan quý hiếm hàng đầu tại châu Á.
Loài lan này có tên khoa học là Anoectochilus roxburghii, thuộc chi lan kim tuyến (Anoectochilus) – nhóm thực vật nổi tiếng không chỉ bởi vẻ đẹp độc đáo mà còn vì giá trị cao trong y học cổ truyền.
Trong tự nhiên, lan gấm ngọc vân hồng thường sinh trưởng ở những khu rừng ẩm, râm mát, có độ che phủ cao và điều kiện sinh thái ổn định, điều mà Pù Luông vẫn còn gìn giữ được tương đối nguyên vẹn.
Ông Lê Thanh Hữu, Phó giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, cho biết loài lan quý này được phát hiện trong quá trình khảo sát hệ thực vật tại nhiều khu vực khác nhau của khu bảo tồn, bao gồm suối Khuyên (xã Cổ Lũng), tuyến đường mòn lên đỉnh Pù Luông (xã Thành Sơn) và khu vực Son Bá Mười (xã Lũng Cao), ở độ cao dao động từ khoảng 200 m đến hơn 1.650 m so với mực nước biển.
“Trong các đợt khảo sát, các nhà khoa học đã bước đầu ghi nhận khoảng 40 loài thực vật đang ở giai đoạn ra hoa, kết quả. Riêng nhóm phong lan chiếm tỷ lệ khá lớn, cho thấy sự phong phú và đặc trưng của hệ sinh thái rừng Pù Luông”, ông Hữu cho biết.
Lan gấm ngọc vân hồng gây ấn tượng mạnh bởi bộ lá màu xanh lục sẫm, trên bề mặt có các đường vân ánh kim hồng hoặc bạc chạy dọc theo gân lá, tạo nên vẻ đẹp tinh tế và khác biệt. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của loài lan này không chỉ nằm ở tính thẩm mỹ mà còn ở dược tính.
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng Anoectochilus roxburghii chứa các hợp chất sinh học quan trọng như kinsenoside, flavonoid và polysaccharide. Đây là những hoạt chất được đánh giá có tiềm năng hỗ trợ điều trị tiểu đường, bảo vệ gan, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ trong một số phác đồ điều trị ung thư.
Tại Việt Nam, lan gấm ngọc vân hồng từng được ghi nhận phân bố rải rác ở một số vùng núi cao có khí hậu ẩm như Nghệ An, Lạng Sơn hay Lâm Đồng. Việc phát hiện loài lan này tại Pù Luông không chỉ bổ sung thêm dữ liệu phân bố mà còn làm giàu thêm danh lục thực vật của khu bảo tồn. Quan trọng hơn, phát hiện này góp phần khẳng định vai trò sinh thái của Pù Luông như một “hành lang xanh” kết nối đa dạng sinh học giữa khu vực Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
Tuy vậy, theo các nhà khoa học, lan gấm ngọc vân hồng hiện đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng khai thác trái phép để làm thuốc, buôn bán thương mại, cùng với sự suy thoái rừng và tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu.
Chính vì vậy, loài lan này đã được xếp vào nhóm “rất nguy cấp” (EN) trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024 và nằm trong Phụ lục IIA của Công ước CITES, yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt các hoạt động khai thác và buôn bán quốc tế.
Không chỉ ghi dấu ấn với phát hiện loài lan quý, Pù Luông thời gian qua còn liên tiếp mang đến những bất ngờ lớn cho giới khoa học. Trước đó, các nhà nghiên cứu đến từ Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Hồng Đức cùng Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đã công bố phát hiện một loài chuột chũi hoàn toàn mới đối với khoa học.
Loài chuột chũi này được đặt tên khoa học là Euroscaptor darwini (chuột chũi Darwin), nhằm vinh danh nhà tự nhiên học vĩ đại Charles Darwin – người có ảnh hưởng sâu sắc đến nền tảng của sinh học tiến hóa và phân loại học hiện đại. Đáng chú ý, cho đến nay, loài chuột chũi Darwin mới chỉ được ghi nhận duy nhất tại khu vực Pù Luông. Phát hiện này đã nâng tổng số loài chuột chũi được biết đến trên thế giới từ 10 lên 11 loài, còn tại Việt Nam từ 5 lên 6 loài.
Những phát hiện liên tiếp về các loài sinh vật quý hiếm cho thấy Pù Luông không chỉ là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn mà còn là “kho báu” về đa dạng sinh học, có ý nghĩa đặc biệt trong nghiên cứu khoa học và bảo tồn thiên nhiên lâu dài.
(Tổng hợp)
Hoặc