'Lỗ hổng' của hạ tầng thanh toán số

Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo Thanh toán thông minh thúc đẩy tài chính số. Ảnh: Quang Định.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo Thanh toán thông minh thúc đẩy tài chính số thuộc chuỗi hoạt động Ngày Tài chính số 2026 do Báo Tuổi Trẻ phối hợp Văn phòng, Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), Sở Công Thương TP.HCM và Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (Napas) tổ chức sáng ngày 6/6, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết để nâng tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt lên mức 30 lần GDP vào năm 2030 như Quyết định 928 đề ra, Chính phủ khuyến khích, tạo điều kiện cho các tổ chức công nghệ tài chính, tổ chức viễn thông tham gia vào chuỗi cung ứng sản phẩm, dịch vụ tài chính.

An ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân là thách thức lớn

Dẫn thống kê của Ngân hàng Nhà nước, Phó thủ tướng cho biết đến cuối năm 2025, tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng đã đạt 89%; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã gấp 28 lần GDP.

Trong giai đoạn 2021-2025, giá trị giao dịch qua hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng trưởng bình quân 27-28%/năm, trung bình hàng ngày hệ thống xử lý 789.108 giao dịch với số tiền 2,3 triệu tỷ đồng, phản ánh sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch điện tử. Đặc biệt, phương thức thanh toán qua mã QR đã ghi nhận mức tăng trưởng đột biến với mức tăng 106% về số lượng và 128% về giá trị giao dịch bình quân hàng năm.

Bên cạnh các kết quả mà ngành ngân hàng đã mang lại trong việc phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần tăng trưởng kinh tế số, xã hội số, lãnh đạo Chính phủ cũng nhấn mạnh cần thẳng thắn nhìn nhận một số vấn đề. Theo đó, vẫn còn khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn trong tiếp cận dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, trong đó một số bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, người thu nhập thấp, còn e ngại hoặc chưa tiếp cận được với các phương thức thanh toán mới.

Ngoài ra, hạ tầng thanh toán tuy đã được cải thiện nhưng vẫn cần mở rộng và nâng cao tính bảo mật, khả năng liên thông. Đáng chú ý, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thanh toán số còn là thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi.

Theo Phó thủ tướng, trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm và nâng tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt lên 30 lần GDP đến năm 2030, Chính phủ xác định thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ là công cụ tiện ích, mà là một mắt xích quan trọng góp phần thúc đẩy tài chính số trong nền kinh tế.

Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan hoàn thiện thể chế, chính sách phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho các mô hình thanh toán sáng tạo, đồng thời đảm bảo quản lý rủi ro và an toàn hệ thống. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và các sở, ban ngành liên quan phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy thanh toán điện tử trong các lĩnh vực công, nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Phó thủ tướng cũng đề nghị các địa phương tích cực triển khai các giải pháp cụ thể nhằm phổ cập dịch vụ tài chính, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa; phát triển mạng lưới chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt đến từng hộ kinh doanh, từng chợ dân sinh.

"Các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty công nghệ tiếp tục đẩy mạnh cải tiến sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời đảm bảo an toàn thông tin và bảo vệ người tiêu dùng", ông nói thêm.

Nền tảng thúc đẩy thương mại điện tử phát triển

Tại hội thảo, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM, cho biết đối với một trung tâm kinh tế lớn như TP.HCM, việc thanh toán nhanh chóng, an toàn và thuận tiện ở mọi nơi, mọi lúc trở thành yếu tố rất quan trọng để mở rộng thị trường trong nước, gia tăng sức mua và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thanh toán thông minh còn đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, tiểu thương trong quá trình chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Quang Định.

Đến cuối năm 2025, TP.HCM có khoảng 345.000 doanh nghiệp cùng khoảng 361.000 hộ kinh doanh đang hoạt động trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, không ít hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn trong việc quản lý doanh thu, tiếp cận vốn và ứng dụng công nghệ.

"Việc sử dụng thanh toán số sẽ giúp giao dịch thuận tiện, hình thành dữ liệu giao dịch minh bạch và nâng cao năng lực quản trị, mở rộng tiếp cận tín dụng và từng bước tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số", ông Hà nói thêm.

Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM cũng nhấn mạnh thanh toán thông minh là nền tảng để thúc đẩy thương mại điện tử phát triển. TP.HCM hiện là "đầu tàu" thương mại điện tử của cả nước, chiếm khoảng 33% tổng doanh thu thương mại điện tử toàn quốc và đây cũng là địa phương dẫn đầu về số lượng doanh nghiệp đăng ký bán hàng trực tuyến với hệ sinh thái phong phú từ các sàn lớn.

Ngoài ra, phương thức này còn mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành du lịch và thương mại quốc tế. TP.HCM đóng vai trò là cửa ngõ giao thương và là điểm đến của hàng triệu lượt khách quốc tế mỗi năm. Chỉ riêng năm 2025, ngành du lịch TP.HCM ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ khi đón 8,6 triệu lượt khách quốc tế và 46 triệu lượt khách nội địa (tăng 20%), với tổng doanh thu du lịch đạt 278.566 tỷ đồng.

"Dữ liệu giao dịch số giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí xã hội, hỗ trợ công tác quản lý thuế, phòng chống gian lận và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh hơn…, đặc biệt trong bối cảnh thành phố đang đặt mục tiêu thu ngân sách rất thách thức là phấn đấu thu đạt cột mốc kỷ lục 1 triệu tỷ đồng trong năm 2026", ông Hà nói thêm.

Nói về quy mô phát triển của việc thanh toán thông minh, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), nhận định hạ tầng thanh toán số tại Việt Nam đã phát triển nhanh với hơn 20.000 ATM, 780.000 POS; 83 ngân hàng cung ứng Internet Banking, 52 ngân hàng triển khai Mobile Banking cùng 52 trung gian thanh toán và 3 doanh nghiệp viễn thông cung cấp dịch vụ tiền di động.

Các hạ tầng trọng yếu gồm hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, hệ thống ACH, hệ thống thẻ, CIC và hạ tầng kết nối dữ liệu dân cư. "Có thể nói thanh toán thông minh đang trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số Việt Nam", ông Tuấn nói.

Tuy nhiên, lãnh đạo Vụ Thanh toán cũng chỉ ra nền kinh tế số chỉ có thể phát triển mạnh nếu hệ sinh thái thanh toán đủ năng lực đổi mới nhưng phải kiểm soát rủi ro, đảm bảo an toàn dữ liệu và trách nhiệm với người dùng.

Hiện tại, người dân không sử dụng thanh toán số nếu họ cảm thấy không an toàn, đồng thời doanh nghiệp cũng không đầu tư mạnh vào kênh số nếu môi trường số thiếu độ tin cậy. Vì vậy, an toàn thanh toán trở thành một bộ phận quan trọng của an ninh kinh tế và an toàn tài chính quốc gia.

Theo ông, phát triển thanh toán thông minh nhanh hơn phải đi kèm với sự an toàn hơn, kiểm soát tốt hơn, kết nối rộng hơn nhưng bảo vệ dữ liệu tốt hơn. Hệ thống thanh toán không chỉ cần tăng số lượng giao dịch mà còn phải giảm chi phí xã hội, nâng cao minh bạch, mở rộng tiếp cận tài chính và hỗ trợ phát triển kinh tế số.