Làng nghề trống da vang danh xứ Nghệ hối hả vào vụ Tết

Là một nghề thủ công góp phần lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc, dịp cuối năm, nhiều cơ sở làm trống ở dọc Quốc lộ 46 qua xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An đang tăng tốc sản xuất nguồn hàng phục vụ Tết Nguyên đán và lễ hội đầu Xuân.

Người làm trống da nơi đây không cần quảng cáo nhưng khách hàng vẫn tìm đến đặt bởi uy tín lâu năm và có tay nghề cao. Các loại trống được sản xuất rất đa dạng như: trống đình làng, trống nhà thờ họ, trống chùa, trống hội, trống múa lân, trống rượu, trống trường học, trống giáo xứ,....

Cơ sở sản xuất của ông Phan Văn Cư (SN 1963) là một trong những cơ sở sản xuất trống da lớn nhất xã Đại Đồng. “Nghề làm trống da này có nguồn gốc xã Hưng Tây, huyện Hưng Nguyên cũ, tỉnh Nghệ An, đến nay đã trải qua nhiều đời. Mỗi cơ sở làm nghề đều có bí quyết riêng. Nghề này chúng tôi làm quanh năm nhưng dịp gần Tết nhận được nhiều đơn đặt hàng nhất. Bởi vì các lễ hội lớn hầu hết được tổ chức vào dịp Tết và đầu Xuân. Những ngày này, xưởng của tôi phải hoạt động hết công suất để kịp cung ứng cho khách hàng”, ông Cư chia sẻ.

Thợ làm trống cho biết, việc lựa chọn nguyên liệu có vai trò vô cùng quan trọng, quyết định tiếng vang và độ bền của một chiếc trống. Gỗ mít là loại gỗ được ưu tiên cho việc sản xuất trống bởi độ dẻo nhẹ, ít co giãn, “đánh ít vang nhiều". Đặc biệt, loại gỗ càng già, âm thanh thu được càng vang vọng. Cũng vì thế, việc làm trống sử dụng 100% gỗ mít để làm tang trống. Để tìm được nguồn gỗ mít chất lượng, người sản xuất phải đích thân đi vào tận nhà dân để thu mua, đặt hàng.

Gỗ sau khi mua về được cưa máy thành những thanh đều rộng tùy thuộc vào từng loại trống. Sau khi phơi khô, chúng lại tiếp tục được xẻ thành những thanh dăm và bào để có độ cong, dày theo ý muốn. Từ các thanh dăm này, người thợ sẽ lắp ghép trong những thanh tre để tạo thành phần tang trống. Và tiếp đó sẽ được thợ mài trơn tru, đẹp mắt.

Da làm mặt trống chủ yếu sử dụng da bò vì cho âm thanh tốt hơn, chỉ những loại trống cỡ đại mới sử dụng đến da trâu. Da bò cũng phải lựa chọn kỹ, người lột da bò cũng phải là thợ điêu luyện. Da bò càng già thì độ bền của mặt trống càng lâu.

Sau khi mua được loại da chuẩn về, da sẽ được bào mỏng, căng đều, phơi nắng nhiều ngày. Nếu trời không có nắng thì phải đốt lửa để hong da. Khi chuẩn bị bưng trống, da được cắt theo kích thước của trống, đục lỗ, gắn khẳng.

Mỗi công đoạn làm trống đều không hề đơn giản, đòi hỏi người thợ phải cẩn thận, tỉ mỉ, đôi tay khéo léo mới tạo ra được một chiếc trống đạt chuẩn.

Anh Phan Văn Dũng (SN 1996), con trai của ông Cư, cho biết, hiện gia đình có 3 cơ sở. Sản phẩm của gia đình anh không cần quảng cáo mà khách hàng chủ yếu tự tìm đến. “Từ nhỏ tôi đã phụ bố mẹ làm nghề trống. Kỹ thuật làm trống rất khó, thời gian làm lâu đòi hỏi phải có sự kiên trì. Chỉ những người thật sự đam mê mới có thể trụ vững và theo đuổi nghề. Làm nghề trống này, gia đình tôi không phải lo đầu ra bởi sản phẩm làm tới đâu khách hàng đặt tới đó. Trước đây, làm một chiếc trống mất khá nhiều thời gian nhưng gần đây có máy móc hỗ trợ nên việc làm trống đỡ vất vả hơn nhiều”, anh Dũng cho biết thêm.

Những người thợ nơi đây cho biết, công đoạn quan trọng nhất là xử lý da và bịt miệng trống. Người thợ cần kéo căng miếng da trâu, bò sao cho đều, đảm bảo không có nếp nhăn, sau đó cố định bằng đinh chốt làm từ tre già. Đây là bước quyết định chất lượng âm thanh của trống, đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm lâu năm.

Sau khi áp da lên tang trống, néo chặt da trống vào bệ néo, người làm trống sẽ dẫm lên mặt trống để da trống giãn đều.

Đai trống có thể được làm bằng tre nứa hoặc mây hèo. Việc gắn vòng đai bằng tre, nứa sẽ giúp trống đẹp và bền hơn.

Con em trong gia đình đang độ tuổi đi học cũng có thể giúp bố mẹ được những công đoạn đơn giản trong thời gian rảnh rỗi.

Tùy vào kích thước mà trống có giá từ 200.000 đồng đến hàng chục triệu đồng. Loại trống lớn nhất mà gia đình ông Cư làm có đường kính khoảng 1,7 - 2m. Trống càng lớn thì đòi hỏi người thợ phải kỳ công hơn.

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Trần Thanh Nga – Chủ tịch UBND xã Đại Đồng - cho biết, nghề làm trống da ở xã Đại Đồng đã có từ lâu đời. Trong văn hoá sinh hoạt của cộng đồng làng xã thời xa xưa thì tiếng trống là loại hình tín hiệu truyền tin nhanh nhất, hữu hiệu nhất. Tiếng trống làng có ở hầu hết các sự kiện, các hoạt động sinh hoạt và văn hoá của làng. Hiện đời sống kinh tế phát triển, nhu cầu về văn hóa tâm linh cũng được quan tâm nên nghề làm trống ở địa phương có cơ hội phát triển. Nghề làm trống đã mang lại thu nhập ổn định, giữ sinh kế bền vững cho người dân, góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển.