Làng hương 300 năm tuổi
Cuối năm âm lịch, người dân làng nghề hương trầm ở thôn Quyết Thắng, xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị lại lên rừng tìm thảo dược, mua nguyên liệu làm hương thủ công bán trong dịp Tết.
Người dân làng nghề cho biết, để làm được một cây hương thành phẩm, quá trình chuẩn bị kéo dài gần một năm. Ngay sau Tết Nguyên đán, bà con mua tre về chẻ nhỏ, bỏ vỏ, lấy thân rồi phơi nắng liên tục. Đến khoảng tháng 5, tre được xông qua lửa để tăng độ bền và giúp bám bột tốt hơn.
Hương trầm của làng nghề truyền thống thôn Quyết Thắng có mùi thơm dịu đặc trưng rất dễ nhận biết.
Nguyên liệu chính để làm hương là các loại lá, rễ cây hương liệu phơi khô. Chuẩn bị gần cả năm, đến tận tháng 11 âm lịch, làng nghề hương trầm truyền thống thôn Quyết Thắng mới chính thức bước vào vụ. Những ngày cận Tết Nguyên đán, không khí càng rộn ràng hơn khi người dân tất bật đóng gói, vận chuyển sản phẩm chuyển đi khắp nơi.
Chị Cao Thị Hướng Diễn, trú thôn Quyết Thắng, người có gần 20 năm gắn bó với nghề, cho biết, trước đây, lá hương liệu sau khi phơi sẽ được giã thủ công bằng cối. Vì vậy, bà con thường đùa rằng "nghe tiếng giã cối ở thôn Quyết Thắng là biết Tết về". Hiện một số khâu được hỗ trợ bằng máy móc, song phần lớn công đoạn quan trọng vẫn làm thủ công.
Hương chủ yếu được làm thủ công.
"Khó nhất là khâu nhúng hồ, rắc bột và lắc hương. Người làm phải đều tay để cây hương tròn, đẹp, cháy đều, không tắt giữa chừng, chính là yếu tố này đã tạo nên thương hiệu hương trầm Quyết Thắng", chị Hướng cho biết.
Trong khoảng sân rộng của gia đình bà Nguyễn Thị Phương (55 tuổi), những cây hương đang được phơi kín lối đi. Đôi tay thoăn thoắt thực hiện các công đoạn làm hương, bà Phương chia sẻ, bà gắn bó với nghề đến nay đã hơn 3 thập kỷ.
Theo bà Phương, kỹ thuật đều được truyền lại từ đời trước. Hương của làng làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, không dùng hóa chất nên mùi thơm dịu, cháy đều, không cay mắt.
Thời tiết nắng ấm cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nghề làm hương trầm vụ Tết này.
Vụ Tết năm nay, gia đình bà sản xuất khoảng 100.000 cây hương. Với giá bán từ 150.000 - 200.000 đồng/bó (100 cây), sau khi trừ chi phí, gia đình thu lãi khoảng 50 triệu đồng, nghề làm hương đã giúp các hộ gia đình có nguồn thu nhập đáng kể để lo sắm một mùa Tết đủ đầy hơn.
Giữ lửa nghề truyền thống
Chị Lê Thị Hồng Thắm cho hay, nghề làm hương ở thôn Quyết Thắng không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ.
"Dịp Tết, bà con trong thôn tất bật làm hương. Nghề làm hương này giúp cho bà con có thêm nguồn thu nhập Tết, sắm sửa trong gia đình", chị Thắm chia sẻ.
Theo ông Phan Văn Toại, Trưởng thôn Quyết Thắng, mỗi năm, làng nghề cung ứng ra thị trường hàng triệu cây hương các loại. Riêng dịp Tết, nhiều hộ phải làm xuyên ngày nghỉ để kịp đơn hàng.
Nghề làm hương không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ.
"Dù vất vả, nghề làm hương trầm giúp bà con có thêm thu nhập trong thời gian nông nhàn, đồng thời giữ được nghề truyền thống của cha ông có từ hàng trăm năm", ông Toại nói.
Làm hương là nghề phụ, tranh thủ lúc nông nhàn với sự tham gia của nhiều đối tượng lao động nhưng lại đem về nguồn thu nhập ổn định cho người dân thôn Quyết Thắng. Giữ gìn làng nghề hương trầm truyền thống thôn Quyết Thắng cũng là bảo tồn nét đẹp văn hóa làng quê.
Năm 2015, thôn Quyết Thắng được UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) công nhận là làng nghề hương trầm truyền thống. Hiện toàn thôn có hơn 400 hộ tham gia sản xuất, chủ yếu tập trung vào dịp Tết Nguyên đán, tạo việc làm thời vụ cho hàng trăm lao động địa phương, trong đó phần lớn là phụ nữ và người cao tuổi. Nghề làm hương tuy vất vả nhưng giúp bà con có thêm thu nhập ổn định, cải thiện đời sống, nhất là trong thời gian nông nhàn.
Nghề làm hương trầm với sự tham gia của nhiều đối tượng lao động.
Bà Nguyễn Thị Phương tâm sự, làng hương Quyết Thắng đã được công nhận là làng nghề truyền thống nhưng vẫn chưa xây dựng được hợp tác xã, do vậy chưa có thương hiệu riêng, chưa có nhãn mác và chỉ dẫn địa lý. Vì thế, sản phẩm chưa được tiêu thụ rộng rãi.
"Từ đời cha ông đã có nghề truyền thống này rồi. Nghề làm hương hiện nay có đầu vào, đầu ra tiêu thụ sản phẩm ổn định, tạo điều kiện cho bà con có thu nhập. Mong muốn của bà con là làng nghề có thương hiệu, hỗ trợ bao bì nhãn mác để tốt hơn", bà Phương cho hay.
Giữ gìn làng nghề hương trầm truyền thống thôn Quyết Thắng cũng là bảo tồn nét đẹp văn hóa làng quê.
Những năm gần đây, chính quyền xã Bắc Trạch cũng đã tạo điều kiện cho các hộ vay vốn ưu đãi, tổ chức tập huấn kỹ thuật. Địa phương cũng khuyến khích người dân cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Ông Trần Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Trạch, cho biết, địa phương xác định phát triển các làng nghề truyền thống gắn với chương trình OCOP là một trong những mục tiêu quan trọng. Xã vận động người dân tiếp tục duy trì, mở rộng sản xuất; đồng thời hỗ trợ nguồn vốn, kết nối đầu ra sản phẩm và kêu gọi doanh nghiệp đầu tư phát triển gắn với làng nghề.
Theo ông Trần Hải, xã đã đưa nội dung phát triển làng nghề và các sản phẩm OCOP vào Nghị quyết Đại hội là nhiệm vụ trọng tâm giúp nâng cao đời sống người dân, bảo tồn các làng nghề truyền thống và giá trị văn hóa lâu đời.
Hoặc