Giữa thời đại AI phát triển như vũ bão, cha mẹ nào cũng lo con mình lớn lên sẽ thất nghiệp. Nhưng bạn có bao giờ tự hỏi: Những "ông trùm" công nghệ, những người trực tiếp tạo ra AI, đang dạy con họ điều gì? Câu trả lời có thể sẽ khiến bạn thở phào nhẹ nhõm: Họ không ép con học lập trình hay cắm mặt vào máy tính!
Mỗi lần Daniela Amodei - nhà đồng sáng lập công ty tạo ra siêu AI Claude gặp gỡ khách hàng, lúc ra về, họ thường nán lại và rụt rè hỏi cô một câu quen thuộc: "Tôi nên cho con học ngành gì bây giờ?" . Đó không chỉ là nỗi niềm của riêng ai. Nhìn cách AI viết văn, vẽ tranh, phân tích dữ liệu chỉ trong vài giây, hàng triệu bậc phụ huynh đang đứng ngồi không yên.
Thế nhưng, khi bước vào tổ ấm của những nhà lãnh đạo AI hàng đầu thế giới từ Microsoft , Anthropic đến SAP , bầu không khí lại vô cùng bình yên. Họ có lo lắng, nhưng tuyệt nhiên không hoảng loạn. Và thay vì biến con mình thành những "cỗ máy" chạy đua với công nghệ, họ lại đang dạy con cách để trở nên... "người" nhất có thể.
"Đừng coi AI là kẻ thù, hãy làm những gì AI không thể chạm tới"
Khi làm cha mẹ, chúng ta thường hay lo xa. Nhưng Manny Medina, cha của bốn đứa trẻ và là nhà sáng lập Paid.AI , lại có một góc nhìn rất mộc mạc: "Tôi chỉ muốn lũ trẻ hiểu rằng AI không phải là một mối đe dọa. Hãy cứ coi nó là công cụ, và việc của con là tìm ra một thứ gì đó thật tuyệt vời để làm" .
Thay vì định hướng con vào những ngành công nghệ phù hợp với số đông, Medina khuyên các con nhìn vào những vấn đề cốt lõi của Trái Đất. Đó có thể là năng lượng nguyên tử, hoặc y tế chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là điều trị ung thư. Đó là những lĩnh vực sống còn mà thế giới luôn cần con người nhúng tay vào. Hay đơn giản hơn, như cô con gái 9 tuổi của ông, chỉ cần yêu động vật và ước mơ giải quyết rác thải đại dương, thế cũng là một con đường.
Medina đúc kết lại 4 nguyên tắc chọn nghề kinh điển mà dù ở thời đại nào cũng đúng: Đó phải là việc con thích, con làm giỏi, có ích cho người khác, và (hy vọng là) kiếm ra tiền. Chỉ cần giải quyết được những điều đó, AI có thông minh đến mấy cũng chẳng thể chen ngang vào cuộc đời con bạn.
Cú lội ngược dòng: Kỹ năng "mềm" mới là thứ cứng cáp nhất
Chúng ta hay lầm tưởng rằng để không bị AI cướp việc, con cái phải học thật giỏi máy tính. Nhưng Caroline Hanke, Giám đốc tại SAP , lại bác bỏ hoàn toàn điều này. Chị bảo, những kỹ năng kỹ thuật (hard skills) mà con học hôm nay, có khi chỉ 2 năm nữa là thành đồ cổ. Vậy cái gì mới bền vững?
Đó là sự nhạy bén, tính linh hoạt và khả năng đối mặt với sự thay đổi. Caroline kể một câu chuyện rất đáng yêu về cậu con trai 15 tuổi mê bóng đá của mình. Khi mẹ hỏi liệu làm cầu thủ có an toàn không, cậu bé đáp gọn lỏn: "Chắc chắn mẹ ạ, vì làm gì có ai bỏ tiền mua vé xem mấy con robot AI đá bóng trên sân đâu!" . Câu trả lời ngây ngô nhưng chạm đúng bản chất: AI không thể thay thế được tính giải trí, cảm xúc và sự kịch tính của con người.
Đồng quan điểm, Giáo sư Ethan Mollick từ trường Wharton cho rằng những công việc "tạp kỹ", nơi đòi hỏi nhiều kỹ năng kết hợp cùng lúc như bác sĩ, luật sư sẽ lên ngôi. Trở thành bác sĩ không chỉ là chẩn đoán bệnh (việc mà AI có thể làm rất giỏi), mà còn là an ủi bệnh nhân, báo tin buồn cho người nhà, đưa ra những quyết định mang tính nhân đạo.
Nếu con bạn thích làm thợ cắt tóc hay thợ sửa ống nước, giáo sư Mollick nói rằng: "Tuyệt vời, đó là những nghề chống chỉ định với AI" . Để mua một "hợp đồng bảo hiểm" cho tương lai, hãy cho con một nền tảng giáo dục rộng mở, thay vì chỉ ép con học lệch vào một chuyên môn duy nhất.
AI đưa ra gợi ý, nhưng con người mới là kẻ "Chịu trách nhiệm"
Jaime Teevan, Nhà khoa học trưởng của Microsoft và là mẹ của 4 cậu con trai, nhận định rằng sự lo lắng của các bậc phụ huynh hiện nay thực chất là lo cho... chính những quan niệm cũ kỹ của mình. Lũ trẻ sinh ra trong thời đại này giống như một tờ giấy trắng, chúng sẽ thích nghi tự nhiên hơn chúng ta tưởng.
Chị khuyên các con hãy cứ nghịch ngợm, thử nghiệm và làm những việc "khó nhằn". Tư duy phản biện không tự nhiên mà có, nó sinh ra từ những cọ xát và khó khăn trong quá trình giải quyết vấn đề. Jaime nhấn mạnh một thực tế: AI hiện tại rất giỏi ngôn ngữ, nó có thể đưa ra hàng tá lời khuyên hay ho. Nhưng có một thứ AI không bao giờ làm được, đó là chịu trách nhiệm .
Nếu một bản án được đưa ra, hay một báo cáo tài chính được ký duyệt, phải có một con người bằng xương bằng thịt đứng ra chịu trách nhiệm trước pháp luật và xã hội. Đó là lý do những nghề như Luật hay Kế toán, dù có sự hỗ trợ đắc lực của AI, vẫn sẽ do con người làm chủ.
Tương lai thuộc về những đứa trẻ biết... yêu thương
Kết lại bức tranh về tương lai, lời chia sẻ của Daniela Amodei - Chủ tịch Anthropic có lẽ là liều thuốc an thần dịu dàng nhất dành cho các bà mẹ. Khi nhìn đứa con 4 tuổi và em bé mới 6 tháng của mình, cô không nghĩ về những thuật toán phức tạp. Thứ cô mong mỏi là con mình giữ được những phẩm chất rất "người": Sự đồng cảm, lòng trắc ẩn, và khả năng kết nối.
"Thứ không bao giờ bị thay thế chính là cách bạn đối xử với người khác, cách bạn giao tiếp và sự tử tế của bạn", Amodei bộc bạch. Khi AI ngày càng can thiệp sâu vào công việc, sự ấm áp của tình người lại càng trở nên đắt giá. Con người, xét cho cùng, vẫn luôn khao khát được ở bên cạnh con người. Chúng ta muốn sáng tạo vì niềm vui được tạo ra cái đẹp, chứ không phải vì đua tranh với máy móc.
Vì vậy, nếu có định hướng gì cho tương lai, thay vì nhốt con trong phòng với những bài tập code khô khan, hãy đẩy con ra ngoài chơi với bạn bè. Dạy con cách giao tiếp, cách mỉm cười, cách bao dung và thấu hiểu người khác.
Trong một thế giới mà máy móc ngày càng giống người, thì việc của chúng ta đơn giản là dạy con cái mình làm người một cách trọn vẹn nhất. Và đó, chắc chắn là công việc mà không một AI nào có thể làm thay bạn!
Hoặc