Chi phí học đại học ngày càng tăng khiến nhiều sinh viên bắt đầu nhìn việc học dưới góc độ kinh tế. Với một số người trẻ, bốn năm đại học không chỉ là hành trình tích lũy tri thức mà còn được xem như một khoản đầu tư dài hạn cho tương lai nghề nghiệp.
Bài toán “hoàn vốn” cho tấm bằng đại học
Trong chương trình Ting Ting của VTV Index, nữ sinh Nguyễn Thị Thu Trang (20 tuổi, sống tại Hà Nội) chia sẻ, học phí hiện tại của bản thân dao động khoảng 18-20 triệu đồng mỗi tháng. Ngoài khoản tiền đóng cho nhà trường, cô còn phải đầu tư thêm cho nhiều kỹ năng phục vụ việc học như thiết kế, quay dựng và các trang thiết bị cần thiết. Theo ước tính của Trang, riêng chi phí cho việc học thêm kỹ năng và công cụ hỗ trợ đã lên tới khoảng 50 triệu đồng.
“Tổng chi phí cho việc học khá lớn nên sau khi ra trường mình kỳ vọng mức thu nhập khoảng 20 triệu đồng trở lên. Khi đó mình cảm thấy công sức và chi phí bỏ ra cho việc học có thể được bù đắp phần nào”, sinh viên này chia sẻ.
Học phí hiện tại của Trang dao động khoảng 18-20 triệu đồng mỗi tháng, chưa kể tiền học thêm - Ảnh cắt từ phóng sự
Không chỉ tập trung vào chương trình học chính khóa, nhiều sinh viên hiện nay còn chủ động đầu tư thêm cho chứng chỉ và kinh nghiệm làm việc ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Trang cho biết trong thời gian học đại học, bạn đã đạt hai chứng chỉ ngoại ngữ tiếng Anh và tiếng Trung, đồng thời tích lũy hơn 2-3 năm kinh nghiệm làm việc thông qua các dự án và công việc bán thời gian.
“Những dự án mình tham gia để tích lũy kinh nghiệm cũng tốn khá nhiều thời gian và chi phí. Vì vậy mình hy vọng mức thu nhập sau khi tốt nghiệp có thể phản ánh phần nào năng lực và kinh nghiệm đã tích lũy”, Trang nói.
Theo chia sẻ của nữ sinh này, nếu tính học phí trung bình khoảng 18-20 triệu đồng mỗi tháng, một năm học khoảng 9 tháng thì riêng tiền học trong 4 năm đại học đã dao động từ 650-720 triệu đồng. Con số này chưa bao gồm chi phí sinh hoạt, các chứng chỉ chuyên môn cũng như khoản đầu tư cho việc học thêm kỹ năng.
Chính vì vậy, đối với một số sinh viên, mức lương khởi điểm sau khi tốt nghiệp không chỉ đơn thuần là thu nhập mà còn trở thành thước đo cho một câu hỏi quen thuộc: mất bao lâu để “hoàn vốn” cho bốn năm đại học?
Trang cho rằng, nếu doanh nghiệp không thể trả mức thu nhập tương xứng với năng lực, bạn sẽ chủ động tìm kiếm những môi trường khác phù hợp hơn để tạo ra mối quan hệ “win – win” đôi bên cùng có lợi giữa người lao động và nhà tuyển dụng.
“Nếu tiếp tục làm việc trong khi năng lực không được ghi nhận xứng đáng, thì đam mê rất dễ trở thành một cuộc từ thiện năng lực”, Trang cho hay.
Tuy nhiên, không phải sinh viên nào cũng đặt kỳ vọng quá cao về mức lương khi mới bước vào thị trường lao động.
Chàng trai Nguyễn Minh Dũng (22 tuổi, tốt nghiệp Học viện Ngoại giao, hiện sống tại Hà Nội) cho biết, mức thu nhập khoảng 10-15 triệu đồng mỗi tháng đã là mức khá ổn đối với một người mới ra trường. Đủ để duy trì cuộc sống ổn định và vẫn có thể dành thời gian tích lũy kinh nghiệm trong những năm đầu đi làm.
Theo Dũng, với mức thu nhập này, bạn có thể chi trả những chi phí cơ bản cho cuộc sống tại Hà Nội. “Mỗi tháng mình dành khoảng 3 triệu đồng tiền thuê nhà, ngoài ra còn có tiền xăng xe, ăn uống và các khoản chi tiêu lặt vặt khác. Tổng chi phí sinh hoạt rơi vào khoảng 7-8 triệu đồng mỗi tháng”, Dũng chia sẻ.
Học đại học là khoản đầu tư hay hành trình tích lũy giá trị lâu dài?
Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương, chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông chính sách và phát triển, không ít sinh viên mới tốt nghiệp gặp khó khăn khi tự định giá năng lực của bản thân trên thị trường lao động. Theo bà, điều quan trọng đối với người trẻ là hiểu rõ bộ kỹ năng mình đang sở hữu và mức giá mà thị trường thực sự sẵn sàng chi trả cho những năng lực đó.
Bà Hương cho rằng mong muốn sớm “thu hồi” khoản đầu tư cho việc học là tâm lý dễ hiểu của nhiều sinh viên. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi nằm ở việc những kỹ năng được tích lũy trong quá trình học có phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp hay không. Trên thực tế, các tổ chức và doanh nghiệp thường xây dựng tiêu chí rõ ràng về kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để xác định mức đãi ngộ cho từng vị trí.
Không phải sinh viên nào cũng nhìn bốn năm đại học dưới góc độ “đầu tư – hoàn vốn”. Với nhiều người trẻ, giá trị của đại học không chỉ được đo bằng mức lương sau khi ra trường mà còn nằm ở những kiến thức, trải nghiệm và các mối quan hệ được tích lũy trong suốt quá trình học tập.
Bạn N.T.T.Hà, sinh viên năm 4 tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết với bạn, đại học trước hết là hành trình học hỏi để trưởng thành. Theo Hà, việc học không đơn thuần là một sự trao đổi mang tính kinh tế mà là quá trình tích lũy lâu dài về tri thức và trải nghiệm sống.
Hơn nữa, Hà cho rằng việc học cũng giống như một nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Dù chi phí giáo dục có thể thay đổi theo thời gian, những giá trị mà việc học mang lại vẫn có ý nghĩa lâu dài đối với mỗi cá nhân. Kiến thức, tư duy và các mối quan hệ có được trong môi trường đại học có thể trở thành nền tảng quan trọng cho nhiều năm sau đó.
Ở một góc nhìn khác, với một số sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, tấm bằng đại học lại mang ý nghĩa thiết thực hơn. Đối với họ, đây không chỉ là quá trình học tập mà còn là cơ hội mở rộng lựa chọn nghề nghiệp và từng bước cải thiện điều kiện sống trong tương lai.
Một sinh viên cho biết gia đình không quá dư dả nên việc được học đại học là kết quả của nhiều nỗ lực từ cả bản thân và gia đình. Vì vậy, bạn đặt mục tiêu học tập nghiêm túc để sau khi tốt nghiệp có thể tìm được một công việc ổn định.
“Tôi hy vọng sau khi ra trường có thể tìm được công việc với mức thu nhập phù hợp để hỗ trợ gia đình. Nếu mức lương ban đầu chưa cao, mình vẫn có thể tiếp tục học hỏi và tìm kiếm những cơ hội tốt hơn”, sinh viên này chia sẻ.
Thực tế cho thấy, những năm đầu sau khi tốt nghiệp thường là giai đoạn quan trọng để người trẻ tích lũy kinh nghiệm và xây dựng nền tảng nghề nghiệp. Thu nhập có thể chưa cao ngay từ đầu, nhưng có xu hướng cải thiện khi năng lực và kinh nghiệm được bồi đắp theo thời gian.
Những góc nhìn khác nhau cho thấy sinh viên hiện nay có nhiều cách tiếp cận đối với bốn năm đại học. Có người coi đó là một khoản đầu tư cần tính toán hiệu quả kinh tế, có người xem đó là hành trình tích lũy tri thức và trải nghiệm, và cũng có người coi đây là bước khởi đầu để thay đổi tương lai.
Dù cách nhìn nhận khác nhau, điểm chung là khi bước vào thị trường lao động, phần lớn sinh viên đều mong muốn tìm được một môi trường phù hợp để phát huy năng lực và từng bước xây dựng con đường sự nghiệp lâu dài.
Hoặc