Lợi nhuận lớn nhất nằm ở thương hiệu và thị trường
Từ những vùng trồng điều ở Đồng Nai, Tây Nguyên đến các siêu thị tại Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản, một hạt điều phải trải qua nhiều công đoạn trước khi đến tay người tiêu dùng. Chuỗi giá trị này gồm người trồng điều, thương lái, doanh nghiệp chế biến, nhà nhập khẩu, đơn vị rang tẩm, doanh nghiệp sở hữu thương hiệu và hệ thống bán lẻ.
Hạt điều Việt Nam được đánh giá cao nhờ nhân lớn, vị béo bùi đặc trưng và chất lượng ổn định. Lợi thế này giúp Việt Nam nhiều năm giữ vị trí dẫn đầu thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều.
Ở mỗi công đoạn đều tạo ra giá trị nhưng lợi ích không được phân chia đồng đều. Càng tiến gần người tiêu dùng cuối cùng, khả năng tạo lợi nhuận càng lớn. Trong khi đó, những mắt xích trực tiếp tạo ra nguyên liệu và sản phẩm ban đầu lại chỉ nhận phần giá trị thấp hơn.
Đó là nghịch lý của ngành điều Việt Nam. Dù nhiều năm giữ vị trí số một thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều, nhưng phần giá trị cao nhất trong chuỗi cung ứng vẫn chủ yếu thuộc về các doanh nghiệp sở hữu thương hiệu và mạng lưới phân phối quốc tế.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Phùng Văn Sâm, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Đoàn Hanfimex Việt Nam, cho rằng lợi nhuận lớn nhất hiện nay không nằm ở khâu sản xuất hay chế biến mà thuộc về những doanh nghiệp nắm giữ thị trường và người tiêu dùng cuối cùng.
Theo ông Sâm, Việt Nam có lợi thế lớn về năng lực chế biến, nhiều năm giữ vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu nhân điều. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn được xuất khẩu dưới dạng nhân điều trắng hoặc sơ chế theo yêu cầu của đối tác nước ngoài.
Ông Phùng Văn Sâm, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Đoàn Hanfimex Việt Nam
Sau khi rời các nhà máy tại Việt Nam, sản phẩm tiếp tục được rang, tẩm gia vị, đóng gói..., xây dựng thương hiệu rồi phân phối trên các kệ hàng quốc tế dưới tên tuổi của các doanh nghiệp nước ngoài. Chính những công đoạn này tạo ra phần giá trị gia tăng cao nhất.
"Người nông dân chịu rủi ro về thời tiết, năng suất và giá cả. Doanh nghiệp chế biến chịu áp lực về vốn, nguyên liệu và cạnh tranh. Trong khi đó, các doanh nghiệp sở hữu thương hiệu và tệp khách hàng cuối cùng có lợi thế lớn hơn về giá bán và lợi nhuận", ông Sâm phân tích.
Theo ông Sâm, cùng một nguyên liệu hạt điều nhưng giá trị thương mại có thể thay đổi rất lớn tùy thuộc vào mức độ chế biến và khả năng xây dựng thương hiệu.
Doanh nghiệp Việt vẫn đứng ngoài "phần bánh" có giá trị lớn nhất
Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam dù làm chủ khâu chế biến nhưng vẫn chưa nắm giữ phần giá trị gia tăng cao nhất trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Theo các chuyên gia, ngành điều Việt Nam hiện rất mạnh ở "phần cứng" là sản xuất và chế biến, nhưng còn yếu ở "phần mềm" gồm thương hiệu, marketing và hệ thống phân phối toàn cầu. Đây cũng là lý do nhiều người tiêu dùng tại Mỹ hay châu Âu thường xuyên sử dụng hạt điều có nguồn gốc từ Việt Nam nhưng lại không biết mình đang tiêu dùng nông sản Việt.
Dù Việt Nam đang giữ vị trí dẫn đầu thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều, người trồng điều vẫn là một trong những mắt xích nhận phần giá trị thấp của chuỗi cung ứng.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Hoàng Đạt, Giám đốc Công ty TNHH Vinahe, cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở quy mô doanh nghiệp hay nguồn lực tài chính mà cốt lõi là tư duy phát triển.
"Nhiều năm qua, doanh nghiệp Việt đã quen với việc gia công và xuất khẩu theo thương hiệu của đối tác nước ngoài nên chưa đầu tư đúng mức cho thương hiệu riêng. Trong khi đó, việc xây dựng hệ thống phân phối quốc tế đòi hỏi nguồn lực rất lớn về tài chính, nhân sự và thời gian, điều mà phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện vẫn còn hạn chế", ông Đạt nhận định.
Theo ông Đạt, doanh nghiệp Việt hiện chủ yếu tạo giá trị ở khâu chế biến và xuất khẩu, trong khi các khâu mang lại lợi nhuận cao nhất như phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, phân phối và bán lẻ vẫn nằm trong tay các tập đoàn quốc tế. Thực tế đó khiến Việt Nam dù nhiều năm giữ vị trí dẫn đầu thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều nhưng phần lợi nhuận giữ lại chưa tương xứng với vai trò của một trung tâm chế biến.
Đại diện Hiệp hội Điều Đồng Nai cũng cho biết, ngành điều Việt Nam đã thành công trong việc xây dựng năng lực sản xuất, đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế biến điều của thế giới. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn chủ yếu tham gia ở những công đoạn đầu của chuỗi giá trị. Khi chưa làm chủ thương hiệu và hệ thống phân phối, doanh nghiệp khó quyết định giá bán, chiến lược thị trường cũng như cách tiếp cận người tiêu dùng.
Mời độc giả đón đọc kỳ cuối: Khẳng định thương hiệu, nâng tầm giá trị
Hoặc