Từ vị thế "trú ẩn" đến trung tâm công nghệ cao toàn cầu
Năm 2025 đã khép lại với những con số biết nói khi làn sóng vốn ngoại đổ vào Việt Nam đạt quy mô chưa từng có, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng xanh. Bước sang những ngày đầu năm 2026, dòng vốn này bắt đầu "chạm đất" qua những công xưởng hiện đại hiện hữu.
Theo đánh giá của chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong, Việt Nam không còn chỉ thu hút đầu tư nhờ lợi thế nhân công giá rẻ hay vị trí địa lý, mà đã khẳng định được năng lực trong việc cung cấp hạ tầng số và nguồn nhân lực có kỹ năng, đáp ứng những yêu cầu khắt khe nhất của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Nhiều chuyên gia kinh tế cũng nhận định rằng cấu trúc dòng vốn FDI đã có sự thay đổi căn bản về chất. Ông Jensen Huang, CEO của tập đoàn Nvidia, trong một nhận định quan trọng về thị trường Đông Nam Á, đã tái khẳng định Việt Nam có đầy đủ tố chất để trở thành "quê hương thứ hai" của ngành bán dẫn thế giới. Sự xuất hiện của các trung tâm R&D (nghiên cứu và phát triển) quy mô lớn của Samsung tại Hà Nội, hay các dự án mở rộng tỷ USD của Intel và Apple là minh chứng rõ nét nhất.
Với tổng vốn đầu tư kỷ lục năm 2025, Việt Nam bước vào năm 2026 bằng vị thế mới: Không chỉ là "nơi trú ẩn" an toàn trong bão táp địa chính trị, mà đã thực sự trở thành cứ điểm công nghệ cao toàn cầu – nơi thể chế và hệ sinh thái số trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của quốc gia.
Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) phân tích, việc nâng cấp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với các cường quốc công nghệ đã mở ra cánh cửa cho dòng vốn "sạch" và "hiện đại". Đặc biệt, sự ra đời của các nghị định về thành lập, quản lý và sử dụng Quỹ hỗ trợ đầu tư cho công nghệ cao đã tạo ra lực hút cực mạnh. Theo đó, doanh nghiệp có thể nhận hỗ trợ lên đến 50% chi phí đào tạo nhân lực và 30% chi phí đầu tư cho R&D, giúp kinh tế Việt Nam không chỉ tăng trưởng về số lượng mà còn bứt phá mạnh mẽ về chiều sâu công nghệ.
Sức mạnh nội lực và sự "trưởng thành" của doanh nghiệp Việt
Nhiều chuyên gia kinh tế nhấn mạnh, dòng vốn tỷ USD từ bên ngoài đóng vai trò dẫn dắt, nhưng sức mạnh thực sự của nền kinh tế năm 2026 nằm ở sự lớn mạnh của các tập đoàn tư nhân trong nước. Các "sếu đầu đàn" như VinFast, Thaco hay FPT đang dần làm chủ công nghệ lõi, đóng vai trò là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa đang được thắt chặt hơn bao giờ hết thông qua các chương trình hỗ trợ chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia đánh giá cao vai trò của sự ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát hiệu quả trong năm 2025 làm bệ phóng cho năm 2026.
Ông Lực nhấn mạnh: "Dòng vốn lớn chỉ chảy vào nơi có sự ổn định và triển vọng tăng trưởng rõ ràng. Việt Nam đang hội tụ cả hai yếu tố đó nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa chủ động và chính sách tiền tệ linh hoạt". Chính sự phối hợp này đã tạo ra "vùng đệm" an toàn, giúp các doanh nghiệp tự tin mở rộng quy mô sản xuất ngay cả trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.
Đồng quan điểm, GS.TS Hoàng Văn Cường - Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội cho rằng, động lực tăng trưởng năm 2026 không thể chỉ dựa vào xuất khẩu mà phải phát huy sức mạnh nội tại.
Đồng thời, ông Cường nhấn mạnh việc Chính phủ đang đặt nhiều nỗ lực vào giải ngân đầu tư công và hỗ trợ khối doanh nghiệp tư nhân thông qua các gói kích cầu tiêu dùng nội địa đối với các mặt hàng then chốt như sắt thép, vật liệu xây dựng. Điều này không chỉ giúp duy trì đà tăng trưởng GDP mà còn tạo ra sự lan tỏa sang nhiều ngành nghề khác, giúp nền kinh tế phát triển bền vững hơn.
Hệ sinh thái AI và bán dẫn: "Cú hích" thay đổi vận mệnh
Một điểm sáng rực rỡ trong bức tranh kinh tế đầu năm 2026 là việc hình thành các hệ sinh thái AI và bán dẫn tại Việt Nam. Ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) khẳng định quan điểm: "Việt Nam không thể tự mình phát triển mà cần sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ lớn trên thế giới để 'đi xa cùng nhau'". Sự hợp tác chặt chẽ với các đối tác như Meta, Google, hay Nvidia không chỉ mang lại vốn mà còn là sự chuyển giao công nghệ lõi, giúp nhân lực Việt Nam tiếp cận với những trình độ cao nhất của thế giới.
Theo thống kê mới nhất, hiện nay, Việt Nam đã có hơn 50 doanh nghiệp thiết kế vi mạch với đội ngũ nhân lực ước tính hơn 6.000 kỹ sư. Các dự án của Samsung, Seojin hay Coherent đã đi vào hoạt động ổn định, tạo nên một chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ thiết kế, kiểm thử đến đóng gói. Trao đổi với báo giới, lãnh đạo Tập đoàn FPT chia sẻ, việc Chính phủ đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp công nghệ nội địa vươn tầm quốc tế, không chỉ gia công mà còn sáng tạo sản phẩm "Make in Vietnam" cạnh tranh trực diện trên bản đồ công nghệ thế giới.
Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất phụ trợ, ông Nguyễn Văn An, Giám đốc Công ty Cơ khí chính xác An Bình (Hà Nội) cho hay, "việc các tập đoàn công nghệ lớn đặt cứ điểm tại Việt Nam đã tạo áp lực tích cực, buộc chúng tôi phải tự nâng cấp quy trình quản lý theo chuẩn quốc tế và đầu tư máy móc hiện đại để giảm sức lao động, tăng năng suất. Hiện nay, hơn 40% sản phẩm của chúng tôi đã đủ tiêu chuẩn cung ứng trực tiếp cho các chuỗi sản xuất thiết bị điện tử của đối tác Mỹ và Nhật Bản ngay tại Việt Nam. Đây là bước tiến mà 5 năm trước chúng tôi chưa dám mơ tới".
Việt Nam đang đứng trước "cơ hội nghìn năm có một" để bứt phá. Với mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 được kỳ vọng duy trì ở mức cao (trên 8% theo kịch bản lạc quan), sự đồng hành của Chính phủ thông qua các chính sách cải cách thể chế quyết liệt là chìa khóa then chốt. Việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" về pháp lý, tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và kiên trì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô sẽ giúp Việt Nam thực hiện bước chuyển mình lịch sử.
Mặc dù có nhiều triển vọng, nhưng kinh tế Việt Nam năm 2026 cũng phải đối mặt với những rào cản không nhỏ. Trong đó phải kể đến áp lực từ các chính sách thuế quan đối ứng của các đối tác thương mại lớn, buộc các doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa thị trường, không quá phụ thuộc vào một đối tác duy nhất và tập trung nâng cao tỷ lệ nội địa hóa để vượt qua các rào cản phi thuế quan ngày càng khắt khe.
Bên cạnh đó, ông Lwucj có nhắc đến bài toán "chưa chịu lớn" của khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là hơn 5,2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Mức chênh lệch giữa thuế hộ kinh doanh và thuế thu nhập doanh nghiệp cùng các thủ tục vận hành phức tạp đang là rào cản khiến các hộ kinh doanh ngại chuyển đổi. Để giải quyết vấn đề này, TS. Cấn Văn Lực kiến nghị cần có chính sách miễn thuế thu nhập trong 3-5 năm đầu cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp siêu nhỏ để "nuôi dưỡng nguồn thu" và đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính.
Sự chuyển mình của kinh tế Việt Nam năm 2026 không chỉ là kết quả của một giai đoạn thu hút vốn đơn thuần, mà là thành quả của quá trình kiên trì tự làm mới mình. Khi niềm tin của nhà đầu tư quốc tế song hành cùng khát vọng của cộng đồng doanh nghiệp trong nước và sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin khẳng định vị thế là một nền kinh tế năng động, tự chủ và là "điểm đến" không thể thay thế trong kỷ nguyên số và công nghệ cao toàn cầu.
Hoặc