Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (Ảnh: VGP/Nhật Bắc)
Ngày 9/10, Báo đã phối hợp với Cục Thuế tổ chức tọa đàm “Làm sạch mã số thuế: Làm sao để doanh nghiệp “đóng cửa” thuận lợi?”.
Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh ngành thuế đang triển khai chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”, rà soát khoảng 617.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh không còn hoạt động hoặc chưa cập nhật đầy đủ thông tin.
Khó khăn của doanh nghiệp khi làm thủ tục đóng mã số thuế
Đặt câu hỏi cho bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng Cục Thuế (nay là Cục Thuế), Tọa đàm nêu lên vấn đề: “Có ý kiến cho rằng, không nên lấy trạng thái mã số thuế để mặc nhiên xác định doanh nghiệp có phát sinh nghĩa vụ thuế. Vậy khi xử lý những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động lâu năm, có cần tách bạch giữa “vi phạm thủ tục” và “có phát sinh nghĩa vụ thuế thực tế” không?”.
Trả lời câu hỏi trên, bà Nguyễn Thị Cúc cho biết, một doanh nghiệp hay cá nhân muốn hoạt động đều phải thực hiện thủ tục đăng ký và thực hiện nghĩa vụ thuế. Với cá nhân, mã số thuế là mã định danh cá nhân. Với doanh nghiệp, khi thành lập và đi vào hoạt động cũng phải có tên, có mã số thuế.
“Nhưng ở đây cần đặt câu hỏi: Tại sao đã có mã số thuế mà nhiều doanh nghiệp hiện nay lại không thể đóng mã số thuế, không hoàn tất được các thủ tục về nghĩa vụ thuế?”, bà Cúc nói.
Theo Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế, với những doanh nghiệp mới thành lập, chưa hoạt động, chưa có doanh thu, việc xử lý tương đối đơn giản. Với doanh nghiệp đã hoạt động, còn nợ thuế, còn hóa đơn, chứng từ..., khi muốn đóng mã số thuế bắt buộc phải làm thủ tục quyết toán thuế.
Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục đóng mã số thuế. Ảnh: Internet
Trong quá trình quyết toán, doanh nghiệp phải kê khai số thuế đã nộp, số thuế phát sinh, tình trạng hóa đơn, chứng từ... Vậy nhưng, tại một số thời điểm, nguồn nhân lực của cơ quan thuế có hạn.
Bà Cúc thông tin, có thời điểm, tại Thông tư 151, Bộ Tài chính đưa ra cơ chế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp muốn giải thể, quyết toán thuế. Các công ty kiểm toán độc lập và đại lý thuế có thể hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện việc quyết toán. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn phát sinh nhiều khó khăn.
“Chẳng hạn, khi bắt đầu quyết toán, doanh nghiệp phát hiện một số hóa đơn, chứng từ mua từ những đơn vị đã mất tích, bỏ trốn; có trường hợp mua hóa đơn nhưng đến khi cơ quan thuế yêu cầu thì không còn tìm được hóa đơn. Những vướng mắc đó khiến doanh nghiệp ngại thực hiện thủ tục quyết toán và bỏ luôn”, chuyên gia chỉ ra.
Bài toán làm sạch mã số thuế: Cần phân loại rõ từng nhóm đối tượng
Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế cho rằng, ngành Thuế cần thực hiện phân loại rõ ràng từng nhóm đối tượng. Nhóm thứ nhất là các hộ, doanh nghiệp mới thành lập nhưng do chưa hiểu biết nên chưa có doanh thu, hoặc chỉ có doanh thu rất nhỏ và chưa phát sinh nghĩa vụ thuế đáng kể. Nhóm thứ hai là những đối tượng có hành vi mua bán hóa đơn bất hợp pháp, mất tích, bỏ trốn, đang nợ thuế và né tránh thủ tục quyết toán.
Nếu không phân loại, sẽ dễ dẫn đến tình trạng những người tuân thủ pháp luật bị đối xử giống những trường hợp cố tình chây ỳ, không nộp thuế.
Từ góc nhìn chuyên gia, bà nhấn mạnh cần có cơ chế xử lý phù hợp đối với các đơn vị mới thành lập, các trường hợp đã đóng mã số thuế nhưng chỉ còn nợ một khoản thuế rất nhỏ, không nợ hóa đơn và không có dấu hiệu vi phạm; hoặc những doanh nghiệp từng thông báo tạm ngừng hoạt động vài tháng nhưng thực tế sau đó đã chấm dứt hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đơn cử về bài toán lệ phí môn bài, trong bối cảnh Nghị quyết 68 đã có chủ trương miễn loại phí này, vị chuyên gia đặt vấn đề: “Vậy với những hộ, cá nhân kinh doanh từ các năm trước còn nợ lệ phí môn bài nhưng thực tế không có doanh thu, không hề hoạt động sản xuất, kinh doanh thì có nên xem xét xóa luôn khoản này?”
Theo chuyên gia, nếu không phân loại, sẽ dễ dẫn đến tình trạng những người tuân thủ pháp luật bị đối xử giống những trường hợp cố tình chây ỳ, không nộp thuế. Ảnh: Huy Hùng
Bà Cúc chỉ ra, dù lệ phí môn bài không lớn (khoảng 2 triệu đồng/năm), tuy nhiên, nếu khoản này phát sinh từ năm 2010-2013 và kéo dài đến nay, khi cộng với tiền chậm nộp sẽ trở thành một khoản đáng kể.
Chuyên gia nêu dẫn chứng từ một doanh nghiệp không nợ thuế nhưng phát sinh lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và tiền phạt do chậm nộp tờ khai thuế GTGT. Theo đó, tiền chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng là 11,5 triệu đồng, thuế thu nhập doanh nghiệp cũng 11,5 triệu đồng. Tổng cộng, doanh nghiệp này phải nộp 23 triệu đồng.
Từ những bất cập đó, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế kiến nghị nếu doanh nghiệp thực tế không hoạt động và không có nợ thuế, cơ quan chức năng có thể xem xét cho phép chấm dứt tồn tại, đồng thời không yêu cầu doanh nghiệp phải "gánh" tiền chậm nộp tờ khai và xem xét miễn đối với những trường hợp đủ điều kiện miễn lệ phí môn bài.
“Nếu không xử lý, sẽ có tình trạng doanh nghiệp không phát sinh thuế nhưng cuối cùng vẫn phải gánh khoản nghĩa vụ lên tới 63-65 triệu đồng, thậm chí có đơn vị lên tới 100 triệu đồng”, bà Cúc nói.
Câu chuyện này không chỉ là trăn trở từ phía doanh nghiệp mà ngay cả cơ quan thuế cũng gặp nhiều khó khăn. Bà dẫn lại trường hợp một thương binh tại TP. Huế mở xưởng gỗ cho con kinh doanh, nhưng đúng dịch bệnh Covid-19 bùng phát nên đã đóng cửa.
Do không biết phải làm thủ tục đóng mã số thuế, khoản nợ phát sinh do ngừng hoạt động kéo dài đã lên đến 61 triệu đồng. Người này không thể đóng mã số thuế do không có khả năng tài chính để nộp.
“Với những trường hợp không có dấu hiệu gian lận, không phát sinh nghĩa vụ thuế thực tế thì nên xem xét xóa các khoản được tính trên cơ sở giả định doanh nghiệp vẫn đang hoạt động, như lệ phí môn bài hay tiền phạt, tiền chậm nộp tờ khai. Nếu làm được như vậy, số lượng doanh nghiệp có thể xử lý, đóng mã số thuế chắc chắn sẽ lớn hơn, chứ không chỉ dừng ở con số 130.000 doanh nghiệp”, bà Cúc nói.
Hoặc