Chi phí vận chuyển dầu thô đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục vào tháng trước khi căng thẳng liên quan đến Iran làm thay đổi các tuyến đường và mô hình thương mại, đồng thời khiến nhiều tàu chở dầu bị kẹt trong các chuyến hải trình kéo dài và kém hiệu quả.
Giá cước thuê siêu tàu chở dầu (supertanker) đã tăng vọt trong tháng 9, vượt mốc 1 triệu USD mỗi ngày cho tuyến đường từ Vịnh Ba Tư đến Trung Quốc – một mức cao kỷ lục.
Kỷ lục của tháng 9 nhanh chóng bị phá vỡ khi giá cước tăng thêm 40% chỉ trong tuần đầu tiên của tháng 10, chạm mốc hơn 1,4 triệu USD mỗi ngày cho hành trình từ Vịnh Ba Tư đến Đông Á trong tuần này.
Lưu lượng dầu tăng từ Eo biển Hormuz – chủ yếu nhờ hoạt động chuyển tải dầu giữa các tàu (STS) tại Vịnh Oman – đang khiến các siêu tàu chở dầu phải neo đậu hàng tuần để chờ chuyển tải bên ngoài eo biển. Điều này làm hạn chế nguồn cung các tàu chở dầu thô cỡ siêu lớn (VLCC) cho các tuyến thương mại dầu mỏ quan trọng khác trên toàn cầu, chẳng hạn như tuyến từ Vịnh Mexico (Mỹ) đến châu Á.
Quy trình bốc xếp dầu kém hiệu quả tại Trung Đông và tình trạng khan hiếm siêu tàu chở dầu do hệ quả của các yếu tố trên đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang thị trường các loại tàu nhỏ hơn như Aframax và Suezmax; nhu cầu và giá cước hàng ngày của các loại tàu này cũng tăng vọt trong bối cảnh thiếu hụt siêu tàu chở dầu.
Như vậy, căng thẳng liên quan đến Iran và cuộc khủng hoảng dầu mỏ đã biến thành một cuộc khủng hoảng vận tải biển toàn diện, với các mức giá cước kỷ lục liên tục bị phá vỡ gần như mỗi ngày. Giá cước cao ngất ngưởng làm tăng thêm hàng triệu USD vào chi phí của mỗi lô hàng dầu thô, qua đó tiếp tục đẩy giá dầu và nhiên liệu lên cao.
Ông Russell Hardy, Giám đốc điều hành của Vitol – công ty kinh doanh dầu độc lập lớn nhất thế giới – phát biểu tại Diễn đàn Energy Intelligence ở London tuần này rằng hoạt động vận chuyển trung chuyển qua Eo biển Hormuz là "rất kém hiệu quả".
"Chúng ta bắt đầu cuộc xung đột này với một cuộc khủng hoảng dầu thô. Sau đó, nó chuyển thành cuộc khủng hoảng sản phẩm dầu. Giờ đây, lượng dầu thô xuất ra từ Trung Đông nhiều hơn, nhưng tình hình lại đang biến thành một cuộc khủng hoảng vận tải biển," ông Hardy nói thêm.
"Thực sự không có đủ tàu để đáp ứng nhu cầu vận chuyển," vị lãnh đạo này nhận định. Giá cước vận chuyển trên tuyến đường từ Vịnh Mexico (Mỹ) đến Nhật Bản đang tăng vọt; một chiếc siêu tàu chở dầu được cho là đã nhận được đề xuất mức phí tổng cộng 82 triệu USD cho hành trình này, tăng 50% chỉ trong vòng ba tuần qua.
Một nguồn tin am hiểu về thương vụ này tiết lộ với CNBC trong tuần rằng, tập đoàn kinh doanh hàng hóa khổng lồ Trafigura đã thuê một chiếc siêu tàu chở dầu để vận chuyển dầu thô từ Bờ Vịnh Mỹ đến Trung Quốc với tổng chi phí là 76 triệu USD (khoảng 1.960 tỷ đồng).
Mức phí thuê tàu này cao gấp mười lần so với mức 7-10 triệu USD ghi nhận trước khi xảy ra xung đột.
Nhiều tàu trong đội tàu toàn cầu hiện đang tham gia vào hoạt động chuyển tải dầu từ tàu sang tàu (STS) bên ngoài Eo biển Hormuz. Khi lưu lượng vận chuyển phục hồi, ngày càng nhiều tàu bị giữ lại trên tuyến đường này, khiến phần còn lại của thị trường rơi vào tình trạng khan hiếm tàu để vận chuyển dầu từ các khu vực khác trên thế giới.
"Nguồn cung dầu tiếp tục gia tăng, và dữ liệu vận tải biển cho thấy lượng dầu thô xuất khẩu từ khu vực Trung Đông thực tế đã vượt mức trước xung đột vào một số ngày cuối tháng 9," công ty môi giới tàu biển Fearnleys cho biết trong báo cáo hàng tuần vào thứ Tư.
"Các loại tàu nhỏ hơn dòng VLCC là Suezmax và Aframax cũng không có dấu hiệu hạ nhiệt, vì vậy hiện tại thực sự không còn nơi nào để tránh khỏi đà tăng giá này," các chuyên gia phân tích của Fearnleys nhận định.
"Khi chi phí vận chuyển leo thang, hiệu quả kinh tế của hoạt động giao dịch dầu mỏ đang ngày càng bị thắt chặt," các chuyên gia của Argus cho biết vào thứ Năm.
"Các khoản phụ phí vận chuyển đang làm tăng thêm hàng chục USD mỗi thùng vào chi phí dầu thô giao hàng, đặt ra những câu hỏi về nguy cơ sụt giảm nhu cầu và tính bền vững của mức giá thị trường hiện tại".
Hoặc