Từng là gương mặt quen thuộc với hình tượng những sĩ quan phương Tây lạnh lùng trên màn ảnh, NSND Đào Bá Sơn nay trở lại theo một cách rất khác: không ồn ào, không mới mẻ, nhưng đủ sức gợi nhớ cả một thời kỳ điện ảnh.
NSND Đào Bá Sơn. Ảnh: Tuấn Kiệt
Tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), 2 bộ phim Hãy tha thứ cho em (1992) và Lưới trời (2003) được lựa chọn trình chiếu trong chương trình “Dấu ấn điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới”, mang theo dấu ấn đậm nét của người nghệ sĩ từng được gọi là “ông Tây” đặc trưng của màn ảnh Việt.
Trong Hãy tha thứ cho em, Đào Bá Sơn vào vai đạo diễn điện ảnh mang nhiều giằng xé nội tâm giữa bối cảnh đời sống sinh viên Hà Nội đầu thập niên 1990. Ở đó, người trẻ đứng giữa những khát vọng tự do và thực tế còn nhiều ràng buộc, giữa lý tưởng và những lựa chọn không dễ dàng. Vai diễn của ông không ồn ào nhưng có chiều sâu, góp phần tạo nên một bức tranh chân thực về thế hệ thanh niên trong những năm đầu Đổi mới - khi mọi thứ đang thay đổi nhưng chưa định hình rõ ràng.
Trong Lưới trời, Đào Bá Sơn xuất hiện với một sắc thái khác. Vai giám đốc Tư Lê không còn là câu chuyện cá nhân đơn lẻ mà phản chiếu những biến chuyển rộng lớn hơn của xã hội khi kinh tế thị trường bắt đầu tác động sâu sắc đến đời sống. Nhân vật mang vẻ điềm tĩnh, từng trải nhưng ẩn sau đó là những lựa chọn, những va chạm giữa lợi ích và giá trị. Nếu Hãy tha thứ cho em là câu chuyện của tuổi trẻ và những khởi đầu, thì Lưới trời lại như một lát cắt của đời sống khi con người đã bước vào những “mạng lưới” phức tạp hơn của xã hội hiện đại.
Đặt 2 bộ phim cạnh nhau, người xem có thể nhìn thấy không chỉ sự thay đổi của xã hội Việt Nam qua từng giai đoạn mà còn nhận ra hành trình chuyển biến trong chính diễn xuất của Đào Bá Sơn. Từ những vai diễn mang tính nội tâm, gần gũi với đời sống người Việt, ông dần thoát khỏi cái bóng của hình tượng “ông Tây” từng gắn bó với mình suốt nhiều năm.
Trước đó, nhắc đến Đào Bá Sơn, khán giả thường nhớ đến những vai sĩ quan Mỹ, Pháp lạnh lùng, sắc sảo, đôi khi là phản diện. Ngoại hình góc cạnh, sống mũi cao khiến ông gần như trở thành lựa chọn mặc định cho kiểu vai này trong nhiều bộ phim chiến tranh. Hình tượng ấy vừa là lợi thế, vừa là giới hạn. Nó giúp ông ghi dấu ấn mạnh mẽ nhưng cũng khiến ông nhiều lần rơi vào cảm giác bị đóng khung.
NSND Đào Bá Sơn nổi tiếng với các vai ông Tây trên màn ảnh.
Ít ai biết rằng, phía sau những vai diễn “ông Tây” ấy là không ít áp lực. Việc hóa thân vào những nhân vật xa lạ về văn hóa, tâm lý, thậm chí phải thể hiện những cảnh tình cảm không thuộc về trải nghiệm của mình, từng khiến ông cảm thấy khó khăn và đôi khi là mệt mỏi. Chính vì vậy, những vai diễn mang màu sắc đời thường như trong Hãy tha thứ cho em hay Lưới trời lại trở nên đặc biệt không chỉ với khán giả mà cả với chính Đào Bá Sơn.
Không dừng lại ở diễn xuất, Đào Bá Sơn còn là một đạo diễn có nhiều đóng góp cho điện ảnh Việt Nam. Sau ánh hào quang của một diễn viên nổi tiếng, ông chọn một con đường lặng lẽ hơn, đứng sau máy quay và theo đuổi những câu chuyện mang chiều sâu nhân văn. Nếu trên màn ảnh, ông từng là một “lãng tử” với vẻ ngoài phong trần thì trong đời thực, ông lại là người nghệ sĩ trầm lặng, nhiều suy tư, luôn tìm kiếm những giá trị bền vững trong nghệ thuật.
Việc 2 bộ phim có sự tham gia của ông được lựa chọn trình chiếu tại DANAFF IV vì thế không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh cá nhân mà còn là cách để nhìn lại một thế hệ nghệ sĩ đã góp phần định hình diện mạo điện ảnh Việt suốt 40 năm Đổi mới.
NSND Đào Bá Sơn sống kín tiếng ở tuổi 74.
Ở thời điểm hiện tại, Đào Bá Sơn không còn xuất hiện dày đặc trước công chúng. Ông sống kín tiếng, thi thoảng tham gia các hoạt động chuyên môn, giảng dạy và đồng hành cùng các dự án điện ảnh trẻ. Nhưng với nhiều khán giả, ông vẫn là “lãng tử màn ảnh” - không chỉ bởi những vai diễn năm nào mà bởi cách ông gắn bó với điện ảnh: bền bỉ, tận tâm và không phô trương.
DANAFF IV với Hãy tha thứ cho em và Lưới trời, vì thế không chỉ là dịp để xem lại những bộ phim cũ. Đó còn là một cuộc gặp gỡ - nơi khán giả có thể nhìn lại hành trình của một nghệ sĩ từng rất quen thuộc và nhận ra rằng sau tất cả, điều còn lại không phải là một hình tượng mà là một đời làm nghề đầy đam mê và suy tư.
Hoặc