Không chỉ đóng góp trong các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới trên cả hai vai trò tác giả và ban biên tập của hơn 10 tạp chí uy tín trong hệ thống SCIE, PGS.TS Lê Hoàng Sơn còn đóng góp các giải pháp thực tiễn trong bệnh viện, đại học, doanh nghiệp và tham gia tư vấn chính sách công nghệ quốc gia - nơi các thuật toán được chuyển hóa thành giải pháp phục vụ con người.
Ông là một trong số hiếm nhà khoa học Việt Nam 6 năm liên tiếp (2019-2024) lọt vào danh sách 10.000 nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới do Clarivate công bố, đồng thời dấn thân vào việc thúc đẩy triển khai các nghiên cứu ra xã hội hướng tới đổi mới sáng tạo, để tri thức “ không còn nằm trong ngăn kéo” mà thực sự là động lực đổi mới sáng tạo quốc gia.
PGS.TS Lê Hoàng Sơn.
Từ làm toán ứng dụng đến nghiên cứu trí tuệ nhân tạo
Lê Hoàng Sơn sinh ra trong gia đình có bố là bác sĩ và mẹ là giảng viên đại học nên từ nhỏ đã được truyền thụ phương pháp giáo dục cẩn thận và kiên định.
Ông tốt nghiệp Tiến sĩ chuyên ngành Toán - Tin tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) theo chương trình liên kết với Đại học Politecnico di Milano (Italy) vào năm 2013. Ông được công nhận chức danh phó Giáo sư ngành Công nghệ Thông tin năm 2017.
Gần hai thập kỷ gắn bó với nghiên cứu và đào tạo, ông tập trung vào các lĩnh vực nền tảng của Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đại như tính toán mềm, hệ tri thức, học máy tích hợp, và trí tuệ nhân tạo đa mô thức, đa môi trường – tạo thành nền tảng cho các nghiên cứu lý thuyết vững chắc của AI.
“Viết ra một bài báo và khi được công bố tại các diễn đàn học thuật uy tín là hạnh phúc với nhà khoa học. Nhưng có lẽ, cảm giác đó sẽ nhân lên gấp bội khi các kết quả nghiên cứu đó được phục vụ cho nhiều người hơn, để giúp thay đổi cuộc sống tốt đẹp hơn” - PGS.TS Lê Hoàng Sơn chia sẻ.
Có lẽ, trong hành trang hơn 300 công bố quốc tế, trong đó nhiều bài thuộc nhóm Q1 và Q2 theo xếp hạng SCIE, PGS.TS Lê Hoàng Sơn cảm thấy hạnh phúc nhất khi các nghiên cứu của mình có thể biến thành kết quả ứng dụng thực tiễn.
PGS.TS Lê Hoàng Sơn cùng các kỹ sư trung tâm AIRC, Viện CNTT, ĐHQGHN.
Khi AI bước ra khỏi phòng thí nghiệm
Điểm nổi bật trong sự nghiệp của PGS.TS Lê Hoàng Sơn không chỉ nằm ở các công bố được trích dẫn nhiều, mà còn ở khả năng chuyển hóa nghiên cứu thành các ứng dụng phục vụ đời sống. Một số hệ thống do ông đồng tác giả hoặc chủ trì phát triển đã được triển khai thực tế.
Năm 2023, Trung tâm Nghiên cứu Tiên tiến Quốc tế về Trí tuệ Nhân tạo Ứng dụng (AIRC), Viện Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập. Dưới sự dẫn dắt của PGS.TS Lê Hoàng Sơn, AIRC khẳng định vai trò tiên phong trong việc hiện thực hóa các mô hình AI vào thực tiễn trong nhiều năm thông qua các sản phẩm cụ thể.
Hệ thống VNU-DIAGNOSIS, được triển khai tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội là một trong những sản phẩm tiêu biểu ứng dụng Deep Learning trong nhận diện vùng bệnh viêm quanh cuống từ ảnh X-quang nha khoa.
Hệ thống VNCEPH ứng dụng công nghệ AI để đo đạc 3D và dự đoán hình thái đầu mặt cho người Việt Nam; cung cấp cơ sở dữ liệu về giải phẫu bệnh học quan trọng cho phẫu thuật chỉnh hình và phục hình thẩm mỹ, giúp bác sĩ lên kế hoạch điều trị tối ưu dựa trên đặc điểm nhân trắc học riêng biệt của người Việt.
Hệ thống Hỏi đáp Trực quan AIRC-VL (Visual Question Answering - VQA), công nghệ AI tiên tiến cho phép máy tính "hiểu" và trả lời các câu hỏi về nội dung của một hình ảnh.
Hệ thống GMED-LIS hỗ trợ số hóa toàn diện quy trình xét nghiệm bệnh viện. Ở lĩnh vực khác, COMGIS được ứng dụng trong quy hoạch viễn thông 3D GIS tại Italy; Wine Terminal hỗ trợ tư vấn đồ uống tại Mỹ và châu Âu; XPOMarket xây dựng bảo tàng ảo tại New York.
Những dự án này trải rộng từ y tế, quy hoạch đô thị đến thương mại số, cho thấy hướng nghiên cứu liên ngành và khả năng thích ứng trong nhiều bối cảnh ứng dụng khác nhau.
“Chúng tôi tin rằng các công nghệ này có thể cách mạng cách mà con người làm việc, và để đưa công nghệ vào cuộc sống tốt đẹp hơn" - PGS Lê Hoàng Sơn nhấn mạnh.
AI là tiền đề để tư vấn chính sách hiệu quả
Giai đoạn 2018 - 2020, PGS.TS Lê Hoàng Sơn là chuyên gia tư vấn, tham gia góp ý xây dựng chính sách về trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số cho nhiều bộ, ngành. Ông cũng là thành viên tham gia xây dựng Báo cáo thường niên Trí tuệ nhân tạo Việt Nam tại Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2025, nhằm đánh giá năng lực AI quốc gia và đề xuất định hướng chiến lược phát triển.
Tại nhiều diễn đàn lớn, ông nhấn mạnh tính cấp thiết của việc phát triển xã hội số bao trùm, nơi mọi người đều tiếp cận và thụ hưởng công nghệ, nơi không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.
Trong môi trường đó, AI đóng vai trò hỗ trợ cho “tổng công trình sư” thúc đẩy phát triển kinh tế số và xã hội số, với ưu tiên đầu tư mạnh mẽ cho các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” có hàm lượng tri thức cao, do người Việt làm chủ.
PGS.TS Lê Hoàng Sơn (đeo cavat ở giữa) cùng các học trò và nghiên cứu sinh.
Trong lĩnh vực giáo dục, PGS.TS Lê Hoàng Sơn là người kiên trì thúc đẩy khái niệm “giáo dục AI toàn diện”. Ông đề xuất các trường đại học cần xây dựng chương trình đào tạo ngắn hạn về kỹ năng ứng dụng AI cho sinh viên từ năm thứ ba, đầu tư công cụ AI vào giảng dạy để rút ngắn khoảng cách với nhu cầu doanh nghiệp.
Các giải thưởng Nghiên cứu khoa học trẻ Đại học Quốc gia Hà Nội (2014), Giải thưởng Toán học Việt Nam (2015), cùng hàng loạt bằng khen về công bố quốc tế và sở hữu trí tuệ trong hơn 10 năm (2015-2025) là những dấu mốc bề nổi trong sự nghiệp của PGS.TS Lê Hoàng Sơn.
Hàng loạt sản phẩm công nghệ ứng dụng do PGS.TS Lê Hoàng Sơn đồng tác giả hoặc chủ trì phát triển phản ánh một triết lý xuyên suốt trong nghiên cứu của ông: “AI phải giải quyết bài toán thật, trong bối cảnh thật, với người dùng thật”.
Điều khiến ông được cộng đồng khoa học trong và ngoài nước đánh giá cao nằm ở khả năng kết nối ba trụ cột: nghiên cứu hàn lâm – ứng dụng thực tiễn – chính sách công, đồng thời giữ vững một nguyên tắc: “ AI phải phục vụ con người, chứ không thay thế con người”.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang tái định hình mọi lĩnh vực của đời sống, hành trình của PGS.TS Lê Hoàng Sơn cho thấy con đường "l àm khoa học không chỉ để được trích dẫn, mà để tạo ra những thay đổi bền vững cho xã hội”.
“Khoa học Việt hoàn toàn có thể tạo ra giá trị cạnh tranh quốc tế nếu xây dựng được hệ sinh thái nghiên cứu bền vững, chính sách hỗ trợ dài hạn, tạo mối liên kết chặt chẽ giữa phòng thí nghiệm với doanh nghiệp và xã hội” - PGS.TS Lê Hoàng Sơn nhận định.
Hoặc