Ngày 9-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về 4 dự án: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang phát biểu thảo luận tại tổ, góp ý việc sửa đổi Luật Công chứng.
Quan tâm đến việc sửa đổi Luật Công chứng, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Đoàn Nghệ An), Giám đốc Sở Tư pháp Nghệ An cho biết công chứng viên hiện nay phải chịu trách nhiệm rất cao, thậm chí có thể bị xử lý trách nhiệm hình sự nếu xảy ra sai sót trong các giao dịch công chứng. Tuy nhiên, quyền hạn của công chứng viên theo quy định của Luật Công chứng còn khá hạn chế, chưa tương xứng với trách nhiệm được giao.
Từ góc độ quản lý nhà nước, đại biểu Trang nhận thấy trong nhiều trường hợp, công chứng viên gặp khó khăn khi hành nghề. Cụ thể, công chứng viên chỉ có quyền đề nghị cơ quan, tổ chức cung cấp thông tin, nhưng việc cung cấp hay không lại phụ thuộc vào phía cơ quan đó. Trong khi đó, công chứng viên vẫn phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của thông tin trong hồ sơ công chứng.
Chính sự bất cân xứng giữa quyền và trách nhiệm này dẫn đến tâm lý e ngại, thận trọng quá mức trong hành nghề. Nữ đại biểu đoàn Nghệ An dẫn chứng, nhiều công chứng viên lựa chọn từ chối hồ sơ hoặc yêu cầu người dân cung cấp thêm nhiều giấy tờ, thủ tục để tự bảo vệ mình. Hệ quả là quy trình công chứng trở nên phức tạp hơn, và người chịu ảnh hưởng trực tiếp chính là người dân, doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch.
Do đó, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị dự thảo Luật cần tăng cường quyền cho công chứng viên. Cụ thể, thay vì chỉ "đề nghị", cần quy định rõ quyền "yêu cầu" cơ quan, tổ chức cung cấp thông tin. Đồng thời, xem xét có quy định cho phép công chứng viên được truy cập các cơ sở dữ liệu quan trọng như cơ sở dữ liệu đất đai, dân cư để xác minh thông tin.
Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định về miễn trừ trách nhiệm đối với công chứng viên trong trường hợp họ đã thực hiện đầy đủ quy trình, trách nhiệm theo quy định nhưng vẫn bị các hành vi gian dối, lừa đảo của các bên liên quan. Việc này sẽ giúp công chứng viên yên tâm hành nghề, từ đó giảm bớt các thủ tục không cần thiết và mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân, tổ chức.
Theo quy định tại Luật Công chứng hiện hành (Điều 50): Người yêu cầu công chứng, người làm chứng, người phiên dịch phải ký vào từng trang của giao dịch trước sự chứng kiến trực tiếp của công chứng viên, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này và trường hợp người yêu cầu công chứng không ký được và không điểm chỉ được. Việc ký văn bản công chứng điện tử thực hiện theo quy định của Chính phủ. Việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên phải được chụp ảnh và lưu trữ trong hồ sơ công chứng.
Tại lần sửa đổi này, cơ quan soạn thảo đã đề xuất bỏ quy định: "Việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên phải được chụp ảnh và lưu trữ trong hồ sơ công chứng"
Về đề xuất bỏ chụp ảnh trong khi công chứng, dưới góc độ quản lý, bà Hoàng Thị Thu Trang đánh giá đây là giải pháp có thể hỗ trợ tốt cho công tác kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, cần xem xét kỹ tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Theo Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định các tình tiết, sự kiện không phải chứng minh bao gồm những tình tiết, sự kiện đã được ghi trong văn bản và được công chứng, chứng thực hợp pháp.
Mặt khác, trong thực tiễn cũng phát sinh những bất cập. Ví dụ, trong trường hợp công chứng tại trại giam, trại tạm giam, công chứng viên không được phép chụp ảnh, dẫn đến sự không đồng bộ so với các trường hợp công chứng thông thường. Điều này có thể tạo ra sự thiếu công bằng và khó khăn trong thực hiện. Do đó, đề nghị Ban soạn thảo đánh giá kỹ lưỡng để cân nhắc việc giữ hay bỏ quy định này cho phù hợp.
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cũng cho rằng cần tiếp tục rà soát kỹ để quyết định có nên giữ hay không. Theo ông Hiếu, phản ánh từ các tổ chức hành nghề công chứng cho thấy, cần quy định cụ thể, rõ ràng, chi tiết hơn về cách thức thực hiện chụp ảnh như thế nào, bối cảnh ra sao...để đảm bảo thực thi thống nhất.
Đại biểu Trần Hồng Nguyên (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng không nên bỏ quy định chụp ảnh khi ký văn bản công chứng, bởi việc này không phát sinh thêm thủ tục, hay mất quá nhiều thời gian của người đi công chứng. Trong khi ý nghĩa mang lại của việc này là rất thiết thực, giúp ngăn chặn giả mạo, bảo đảm tính xác thực, bảo vệ quyền lợi tối đa cho người dân và công chứng viên.
Hoặc