Cấp cứu đuối nước trẻ em: 'Thời gian vàng' và sai lầm chết người cần tránh

“Thời gian vàng” 4-5 phút đầu sau khi trẻ ngừng thở quyết định khả năng sống còn và di chứng về sau. Tuy nhiên, nhiều trường hợp bị mất cơ hội cứu sống do sơ cứu sai như dốc ngược nạn nhân hoặc chậm hồi sức tim phổi (CPR), khiến tổn thương não không thể hồi phục.

Tai nạn nguy hiểm và phổ biến

Trong những năm gần đây, đuối nước vẫn luôn là một trong những tai nạn thương tích nguy hiểm và phổ biến ở trẻ em, đặc biệt gia tăng vào dịp nghỉ lễ và mùa Hè, khi trẻ có nhiều hoạt động vui chơi liên quan đến nước.

Không chỉ để lại hậu quả nặng nề về sức khỏe, đuối nước còn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ từ 5-14 tuổi, trở thành nỗi lo thường trực của nhiều gia đình và xã hội.

Thực tế đáng báo động cho thấy, phần lớn các trường hợp đuối nước ở trẻ nhỏ không chỉ xuất phát từ sự thiếu giám sát mà còn do thiếu kiến thức và kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu. Việc xử trí sai cách trong những phút đầu tiên có thể làm mất đi “thời gian vàng”, khiến tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn, thậm chí dẫn tới những di chứng không thể hồi phục.

Ghi nhận tại các cơ sở y tế tuyến đầu cho thấy số ca tai nạn liên quan đến đuối nước có xu hướng gia tăng trong các dịp cao điểm. Những trường hợp cụ thể dưới đây là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của tai nạn này, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trang bị kiến thức sơ cứu đúng cách cho cộng đồng.

Theo ghi nhận, chỉ trong 3 ngày từ 29/4 - 1/5, Khoa Cấp cứu và Chống độc, Bệnh viện Nhi Trung ương đã liên tiếp tiếp nhận 4 trường hợp trẻ đuối nước. Trường hợp thứ nhất là bé trai 3 tuổi (Hà Nội), bị đuối nước tại bể bơi khi đi du lịch cùng gia đình. Trẻ được phát hiện sớm nên sau khi được đưa lên vẫn còn tỉnh. Ngay sau đó, trẻ được sơ cứu tại bệnh viện địa phương và chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương.

Trường hợp thứ hai là trẻ 8 tuổi (Ninh Bình), gặp nạn khi tắm biển cùng gia đình. Không như ca đầu tiên, bệnh nhi phải cấp cứu ban đầu với khoảng 2 phút ép tim. Dù sau đó có nhịp tim trở lại, trẻ vẫn phải chuyển tuyến trong tình trạng viêm phổi. May mắn, cả hai trẻ được phát hiện và xử trí kịp thời, đúng cách nên hiện sức khỏe đã có chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục theo dõi tại cơ sở y tế.

Trường hợp thứ ba là bệnh nhi 6 tuổi, bị đuối nước tại ao của gia đình. Khi được phát hiện, người nhà đã sơ cứu ban đầu không đúng cách (dốc ngược) trong khoảng 2 phút, sau đó mới tiến hành ép tim. Sau khi có nhịp tim trở lại, bệnh nhi được chuyển đến cơ sở y tế địa phương rồi chuyển tiếp lên Bệnh viện Nhi Trung ương.

Do thời gian chìm dưới nước kéo dài và sơ cấp cứu ban đầu chưa đúng cách, làm mất “thời gian vàng”, nên khi nhập viện tình trạng rất nặng, phải can thiệp hồi sức tích cực như thở máy, chống phù não… Hiện trẻ đang được điều trị tích cực tại Khoa Điều trị tích cực Nội khoa.

Ngay trong tối 1/5, Khoa Cấp cứu và Chống độc cũng tiếp nhận một bệnh nhi 7 tuổi ở Hà Nội, nhập viện với chẩn đoán viêm phổi hít sau đuối nước khi vui chơi cùng gia đình tại hồ gần nhà.

ThS.BS Hoàng Ngọc Cảnh - Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, việc sơ cấp cứu ban đầu cho trẻ đuối nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi nguyên nhân chính gây tử vong là tổn thương não do thiếu oxy. Thời gian chịu đựng thiếu oxy của não tối đa chỉ khoảng 4-5 phút. Nếu vượt quá khoảng thời gian này, tổn thương não sẽ không hồi phục, có thể dẫn tới tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Vì vậy, khi phát hiện trẻ bị đuối nước trong tình trạng không tỉnh, không thở hoặc ngừng tim, cần tiến hành hồi sức tim phổi (thổi ngạt, ép tim) ngay lập tức. Chuyên gia cũng cảnh báo, thói quen dốc ngược trẻ lên vai rồi chạy sẽ khiến dịch dạ dày trào ngược vào đường thở, đồng thời làm chậm trễ quá trình hồi sức tim phổi, khiến “thời gian vàng” bị bỏ lỡ và thậm chí gây thêm tổn thương cho trẻ.

Khi thực hiện ép tim ngoài lồng ngực, cần thao tác đúng kỹ thuật, tránh ấn quá mạnh gây gãy xương sườn hoặc tổn thương phổi. Ảnh minh họa: INT.

Các bước cấp cứu trẻ bị đuối nước

Các bước cấp cứu đuối nước đúng cách được Hội Nhi khoa Việt Nam và Bệnh viện Nhi Trung ương khuyến cáo cần được thực hiện nhanh chóng và liên tục. Trước hết, cần gọi trợ giúp ngay bằng cách hô hoán người xung quanh và gọi cấp cứu 115. Đồng thời, nhanh chóng đưa trẻ ra khỏi nước bằng mọi cách an toàn, ưu tiên sử dụng các dụng cụ sẵn có như phao, dây, gậy…; việc xuống nước cứu trực tiếp chỉ nên thực hiện khi có kỹ năng.

Sau khi đưa nạn nhân lên bờ, cần kiểm tra ngay tình trạng thở và ý thức của trẻ bằng cách quan sát lồng ngực và theo dõi hơi thở; cần lưu ý rằng thở ngáp được xem là không thở.

Nếu trẻ không thở, phải lập tức tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) bằng cách đặt trẻ nằm ngửa trên nền cứng, mở đường thở phù hợp (ngửa đầu - nâng cằm nếu không nghi ngờ chấn thương cổ, hoặc giữ thẳng trục đầu - cổ - thân nếu có nghi ngờ chấn thương). Tiếp đó, thực hiện 5 nhịp thổi ngạt đầu tiên, mỗi nhịp kéo dài 1–2 giây để lồng ngực nâng lên, sau đó ép tim ngoài lồng ngực tại vị trí 1/2 dưới xương ức với độ sâu khoảng 1/3-1/2 lồng ngực, tốc độ 100-120 lần/phút, theo chu kỳ 30 lần ép tim - 2 lần thổi ngạt và duy trì liên tục cho đến khi trẻ tự thở trở lại hoặc được nhân viên y tế tiếp nhận.

Khi trẻ đã tỉnh, cần đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn, nới lỏng quần áo, giữ ấm và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Trong quá trình vận chuyển, cần tiếp tục theo dõi hô hấp và tuần hoàn, tốt nhất có sự hỗ trợ của nhân viên y tế.

Trong khi đó, TS.BS Lê Ngọc Duy - Trưởng khoa Cấp cứu và Chống độc, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, trong quá trình cấp cứu trẻ đuối nước, người dân cần đặc biệt lưu ý một số vấn đề quan trọng và tránh những sai lầm thường gặp.

Theo đó, tuyệt đối không dốc ngược trẻ lên vai rồi chạy, bởi hành động này có thể khiến dịch dạ dày trào ngược vào đường thở, làm chậm trễ quá trình hồi sức tim phổi (ép tim, thổi ngạt), qua đó làm mất “thời gian vàng” để cứu sống trẻ. Đồng thời, không được ngừng hồi sức tim phổi khi trẻ chưa tự thở trở lại.

Khi thực hiện ép tim ngoài lồng ngực, cần thao tác đúng kỹ thuật, tránh ấn quá mạnh gây gãy xương sườn hoặc tổn thương phổi. Sau khi sơ cứu ban đầu, tất cả trường hợp trẻ bị đuối nước đều cần được đưa đến cơ sở y tế để tiếp tục kiểm tra và theo dõi các biến chứng có thể xảy ra sau đó.

Ngoài ra, một nguy cơ khác cũng được cảnh báo là việc người không biết bơi nhưng vẫn cố gắng nhảy xuống cứu có thể dẫn đến tai nạn đáng tiếc cho chính người cứu.

Một bệnh nhi bị đuối nước được điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Ảnh: BVCC.

Bên cạnh công tác cấp cứu, phòng ngừa đuối nước được nhấn mạnh là giải pháp căn cơ, đòi hỏi sự chung tay của cả gia đình và cộng đồng. Các chuyên gia khuyến cáo cần đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về phòng tránh đuối nước ở trẻ em. Đồng thời, tăng cường giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng chống đuối nước và dạy bơi an toàn cho trẻ từ sớm, đặc biệt từ lứa tuổi tiểu học.

Người chăm sóc trẻ cần luôn chú ý quản lý, giám sát trẻ mọi lúc, mọi nơi; chủ động loại bỏ các nguy cơ gây đuối nước trong gia đình, trường học và cộng đồng. Các khu vực như ao, hồ, bể chứa nước trong gia đình cần có rào chắn, nắp đậy an toàn; tại các khu vực sông, hồ công cộng cần có biển cảnh báo rõ ràng. Đối với các khu vực bơi công cộng, cần bảo đảm có nhân viên cứu hộ được huấn luyện đầy đủ về kỹ năng cứu nạn.

Đuối nước ở trẻ em vẫn đang là một trong những tai nạn có diễn biến nhanh, hậu quả nặng nề nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người lớn được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng xử trí đúng cách.

Các ca bệnh được ghi nhận tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy chỉ một vài phút chậm trễ hoặc một thao tác sơ cứu sai có thể quyết định sự sống còn và mức độ di chứng của trẻ.

Bên cạnh việc nâng cao năng lực cấp cứu ban đầu trong cộng đồng, giải pháp quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa từ sớm, thông qua giám sát chặt chẽ trẻ, loại bỏ nguy cơ tại môi trường sống và tăng cường giáo dục kỹ năng an toàn dưới nước. Sự chủ động của gia đình, nhà trường và toàn xã hội chính là yếu tố then chốt để giảm thiểu những tai nạn thương tâm do đuối nước gây ra.