Nếu có một khung hình có thể khiến cả thế giới phải ngả mũ vì mật độ chất xám dày đặc chưa từng thấy, đó chắc chắn là bức ảnh chụp tại Brussels (Bỉ) vào tháng 10/1927.
Không thảm đỏ, không người nổi tiếng giới giải trí, 29 con người trong trang phục âu phục cổ điển đứng trước ống kính máy ảnh. Nhưng chính khoảnh khắc bấm máy ấy đã ghi lại cuộc hội ngộ của những bộ não vĩ đại nhất thế kỷ 20 - sự kiện mang tên Hội nghị Solvay lần thứ 5.
Tỷ lệ giải Nobel “vô tiền khoáng hậu”
Ý tưởng đằng sau cuộc gặp gỡ lịch sử này bắt nguồn từ Ernest Solvay – một doanh nhân kiêm nhà hóa học giàu có người Bỉ. Ông muốn dùng tài sản của mình để mời những nhà tư tưởng hàng đầu thế giới ngồi lại cùng nhau, đối thoại về những câu hỏi hóc búa nhất của tự nhiên.
Hội nghị Solvay thứ 5 năm 1927 với chủ đề "Electron và Photon" quy tụ vỏn vẹn 29 đại biểu. Điểm khiến người đời sau kinh ngạc là hơn một nửa trong số họ (17/29 người) đã hoặc sau này sẽ nhận giải Nobel. Thậm chí, nhiều khái niệm nền tảng trong sách giáo khoa vật lý phổ thông và đại học ngày nay, từ phương trình sóng Schrödinger, nguyên lý bất định Heisenberg, đến hệ thức De Broglie hay thống kê Fermi-Dirac đều mang tên các học giả có mặt trong khuôn hình này.
Bức ảnh kinh điển quy tụ những bộ não vĩ đại nhất lịch sử nhân loại
“Bóng hồng” quyền lực và những cuộc đối đầu định hình thế giới
Nhìn vào bức ảnh lịch sử, không khó để nhận ra những chi tiết đặc biệt đã đi vào biên niên sử khoa học:
Người phụ nữ duy nhất ở hàng ghế đầu: Marie Curie - nhà khoa học nữ vĩ đại, người duy nhất trong lịch sử từng đoạt hai giải Nobel ở hai ngành khoa học khác nhau (Vật lý năm 1903 và Hóa học năm 1911). Bà ngồi ung dung ở hàng ghế danh dự, bên cạnh những tên tuổi lẫy lừng như Max Planck và Hendrik Lorentz.
Cuộc đại chiến tư tưởng giữa Einstein và Niels Bohr: Đây là tâm điểm kịch tính nhất của hội nghị. Albert Einstein - cha đẻ của Thuyết tương đối kiên quyết không chấp nhận tính ngẫu nhiên và xác suất của Cơ học lượng tử mới nổi. Mỗi bữa sáng, Einstein lại mang đến một bài toán nghịch lý để phản bác, và đến bữa tối, Bohr cùng Heisenberg lại tìm ra cách hóa giải. Câu nói kinh điển của Einstein: "Chúa không chơi xúc xắc với vũ trụ" và lời đáp trả sắc sảo của Bohr: "Einstein, đừng chỉ cho Chúa phải làm gì" cũng nảy sinh từ chuỗi ngày đối thoại nảy lửa tại đây.
Gần một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày bức ảnh được chụp, thế giới chứng kiến vô số hội nghị thượng đỉnh quy mô hàng nghìn người với công nghệ tối tân. Thế nhưng, một căn phòng nhỏ gom trọn gần như toàn bộ tinh hoa trí tuệ nhân loại, nơi mọi cuộc tranh luận đều trực tiếp mở đường cho kỷ nguyên nguyên tử, máy tính lượng tử và công nghệ bán dẫn như Solvay 1927, thì có lẽ lịch sử sẽ khó lòng có lần thứ hai.
Hoặc