Mới đây, một bức ảnh chụp vội trước cổng trường Trung Quốc bất ngờ thu hút sự chú ý. Trong ảnh là một cô bé đeo chiếc cặp da màu cam khá lớn, đang được một người lớn cẩn thận đỡ lên một chiếc xe sang. Mọi thứ diễn ra tự nhiên đến mức có cảm giác đây chỉ là một cảnh quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày của em.
Có người tìm hiểu giá chiếc cặp cô bé đang đeo và phát hiện đây là một mẫu cặp chống gù lưng nhập khẩu, có giá niêm yết hơn 2.800 tệ (hơn 10 triệu đồng). Đáng chú ý hơn, chiếc xe sang xuất hiện phía sau cũng khiến nhiều người phải dừng lại nhìn thêm vài giây.
Bức ảnh gây bão mạng xã hội
Bởi với không ít gia đình, một chiếc xe như vậy có thể là mục tiêu phải dành dụm nhiều năm, thậm chí làm việc cả đời mới chạm tới. “Đầu thai cũng là một kỹ năng”, một số người đùa.
Đằng sau những lời bình luận ấy có sự ghen tị, chua xót và cả cảm giác bất lực. Trước một hình ảnh tạo ra khoảng cách quá lớn như vậy, phản ứng đầu tiên của nhiều người bình thường có thể là tức giận hoặc tự ti nhưng đừng để cảm giác thua kém che mất phần còn lại của câu chuyện.
Điều kiện vật chất chỉ quyết định một phần điểm xuất phát
Hãy nhìn kỹ vào chiếc cặp. 2.800 tệ (khoảng 10 triệu đồng) là một khoản tiền rất lớn đối với nhiều gia đình bình thường. Nhưng với những phụ huynh có khả năng tài chính và thực sự quan tâm đến sức khỏe của con, họ có thể sẵn sàng chi nhiều hơn cho một chiếc cặp được thiết kế phù hợp với trẻ. Cũng như việc lựa chọn phương tiện đưa đón, môi trường học tập hay các dịch vụ hỗ trợ khác, tất cả đều là những cách cha mẹ dùng nguồn lực của mình để đổi lấy sự thuận tiện, an toàn và thoải mái hơn cho con.
Điều này cho thấy một sự thật không dễ phủ nhận: tiền bạc quả thực có thể tạo ra lợi thế trong quá trình trưởng thành của một đứa trẻ.
Gia đình có điều kiện có thể cho con nhiều lựa chọn hơn. Khi một phương pháp học không phù hợp, họ có thể đổi giáo viên. Khi một môn năng khiếu không còn hứng thú, trẻ có thể thử một lĩnh vực khác. Khi gặp vấn đề về sức khỏe, tâm lý hay học tập, gia đình cũng thường có nhiều khả năng tìm đến những nguồn hỗ trợ tốt hơn. Những điều ấy không phải là “bí quyết giáo dục”, càng không phải cứ có tiền là con sẽ giỏi. Nhưng chúng giúp đứa trẻ có thêm cơ hội thử, sai và làm lại.
Trong khi đó, với một gia đình có điều kiện hạn chế, mỗi lựa chọn thường phải được cân nhắc kỹ hơn. Một khóa học tốn vài triệu đồng, một lần chuyển trường hay một năm thử sức ở một lĩnh vực mới đều có thể là khoản chi không dễ dàng. Có những đứa trẻ vì thế buộc phải thực tế sớm hơn, phải chọn con đường ít rủi ro hơn thay vì được thoải mái thử nghiệm.
Nhưng nói như vậy không có nghĩa rằng trẻ nhà bình thường sẽ mãi đứng sau. Bởi điều kiện vật chất chỉ quyết định một phần điểm xuất phát, chứ không quyết định toàn bộ hành trình của một đứa trẻ.
Giáo dục vốn chưa bao giờ là một cuộc đua mà người có nhiều tiền nhất chắc chắn sẽ về đích trước. Tiền có thể mua một chiếc cặp tốt hơn, một môi trường học tập tốt hơn, nhiều cơ hội trải nghiệm hơn. Nhưng tiền không thể mua được sự tò mò, khả năng tự học, sức bền, sự kỷ luật hay động lực muốn vươn lên của một đứa trẻ.
Thậm chí, có những đứa trẻ lớn lên trong một gia đình chẳng có quá nhiều điều kiện lại sớm hình thành khả năng tự lập, biết trân trọng cơ hội và hiểu rằng muốn có thứ mình mong muốn thì phải tự mình cố gắng. Những phẩm chất ấy không thể nhìn thấy trong một bức ảnh, nhưng đôi khi lại theo một đứa trẻ đi xa hơn rất nhiều so với một chiếc xe sang hay một chiếc cặp đắt tiền.
Vì vậy, nếu nhìn bức ảnh này rồi chỉ thấy “con nhà người ta sướng thật”, có lẽ vẫn còn thiếu một nửa câu chuyện. Đúng là có những đứa trẻ sinh ra đã có lợi thế mà người khác phải mất nhiều năm mới có được. Chúng ta không cần phủ nhận điều đó để tự an ủi mình. Nhưng cũng không nên biến lợi thế ấy thành một lời kết luận rằng con nhà bình thường thì không có cửa.
Và có lẽ điều cha mẹ cần làm không phải là cố mua cho con một cuộc sống giống những đứa trẻ giàu có hơn, mà là tận dụng tốt nhất những gì gia đình mình đang có, giúp con phát triển năng lực của chính mình và giữ cho con đủ tự tin để đi con đường riêng. Có những cánh cửa tiền bạc có thể mở nhanh hơn. Nhưng vẫn có những cánh cửa chỉ mở ra khi một đứa trẻ đủ nỗ lực, đủ bền bỉ và đủ tin vào chính mình.
Hoặc