Tiếp tục thử nghiệm 1 năm
Theo Bộ Công Thương, giá điện hai thành phần là cơ cấu giá bao gồm giá công suất, phần chi phí khách hàng phải trả cho mức công suất đăng ký sử dụng, và giá điện năng, phần chi phí tính theo lượng điện thực tế tiêu thụ. Đây là điểm khác biệt căn bản so với cơ chế hiện hành, vốn chủ yếu tính tiền điện theo một thành phần là điện năng tiêu dùng (kWh), thông qua biểu giá bậc thang hoặc theo khung giờ.
Bộ Công Thương từng chỉ đạo từ 1/1/2026 sẽ áp dụng giá điện 2 thành, tập trung vào nhóm khách hàng sản xuất lớn có sản lượng tiêu thụ từ 200.000 kWh/tháng trở lên.
Chia sẻ về lộ trình triển khai, lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết, thời gian qua, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã triển khai thử nghiệm trên giấy (chưa áp dụng thanh toán thật) nhằm giúp khách hàng làm quen dần với cơ chế giá mới, nắm rõ cách thức tính tiền điện và chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, phương thức vận hành, chế độ sử dụng điện cho phù hợp.
Tuy vậy, sau quá trình thử nghiệm trên giấy cho thấy đã xuất hiện một số vướng mắc liên quan đến kỹ thuật, như xác định công suất cực đại để tính tiền điện, xử lý các trường hợp khách hàng phải dừng máy do nguyên nhân bất khả kháng như thiên tai, lũ lụt. Về chi phí, có những khách hàng có mức chênh lệch tiền điện đáng kể so với biểu giá hiện hành, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất theo mùa vụ, có biểu đồ phụ tải không đều.
"Trên cơ sở báo cáo của EVN về kết quả thử nghiệm, hiện Bộ Công Thương đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ, trong đó đề xuất thời gian thử nghiệm trên giấy là 1 năm, sau đó sẽ tổng kết, đánh giá và đề xuất cụ thể việc áp dụng giá bán lẻ điện hai thành phần trong thực tế, bảo đảm khả thi, hiệu quả và phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội", lãnh đạo Bộ Công Thương chia sẻ.
Giá điện 2 thành phần hiện áp dụng thử nghiệm với khách hàng có sản lượng tiêu thụ từ 200.000 kWh/tháng trở lên.
Chia sẻ với PV Tiền Phong , một lãnh đạo EVN cho hay, việc nghiên cứu, chuyển đổi cơ chế giá bán lẻ điện 2 thành phần ở giai đoạn hiện nay là cần thiết, phù hợp để thu đúng, thu đủ chi phí của ngành điện bỏ ra để cung cấp điện cho khách hàng sử dụng điện.
Tuy nhiên, đây là phương pháp chưa từng được áp dụng tại Việt Nam, có thể làm thay đổi căn bản cách vận hành ngành điện và cơ cấu giá bán điện. Vì vậy, EVN chỉ xem xét áp dụng trước với khách hàng sản xuất lớn, có sản lượng tiêu thụ từ 200.000 kWh/tháng trở lên, đấu nối ở cấp điện áp từ 22 kV, nhóm khách hàng đủ điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Giá điện hai thành phần chưa áp dụng với khách hàng sinh hoạt, do phải đầu tư thay thế toàn bộ hệ thống công tơ đo đếm và cần đánh giá kỹ tác động xã hội.
“Hiện nay đã có những đánh giá ban đầu, song để triển khai đối với khách hàng sinh hoạt vẫn còn chặng đường dài và đòi hỏi nghiên cứu rất kỹ lưỡng”, lãnh đạo EVN thông tin.
Hộ dân có thể tăng tiền điện
Ông Nguyễn Huy Hoạch - Hiệp hội Năng lượng Việt Nam - nhận định tác động của giá điện hai thành phần không giống nhau giữa các nhóm khách hàng, mà phụ thuộc vào đặc tính phụ tải, mục đích sử dụng và quy mô tiêu thụ điện. Với hộ dân cư, đa số có mức tiêu thụ điện không cao nhưng phụ tải biến động mạnh, thường đạt đỉnh vào buổi tối. Nhóm này có hệ số sử dụng công suất thấp, nên nếu áp dụng giá điện hai thành phần, chi phí điện sinh hoạt có thể tăng do phần giá công suất được tính theo mức sử dụng cực đại trong tháng, dù chỉ dùng trong vài giờ mỗi ngày.
Ngược lại, các hộ sử dụng điện đều, tiết kiệm, có biểu đồ phụ tải “phẳng” sẽ ít bị ảnh hưởng, thậm chí có thể hưởng lợi nhẹ. Về dài hạn, cơ chế giá mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy người dân thay đổi thói quen dùng điện, hạn chế sử dụng vào giờ cao điểm, đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng hoặc kết hợp điện mặt trời mái nhà với hệ thống lưu trữ.
Trong khi đó, doanh nghiệp sản xuất công nghiệp có phụ tải ổn định lại được xem là nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất. Các nhà máy hoạt động liên tục theo ca thường có hệ số sử dụng công suất cao, từ 0,7-0,9. Khi tách riêng phần giá công suất, giá điện năng theo kWh giảm, giúp doanh nghiệp kiểm soát và dự báo chi phí tốt hơn. Kết quả mô phỏng cho thấy, với doanh nghiệp tiêu thụ trung bình 200.000 kWh/tháng, công suất đăng ký 500 kW, giá điện hai thành phần có thể giúp tiết kiệm khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 4,55% so với cơ chế hiện hành.
Với các cơ sở thương mại - dịch vụ như trung tâm thương mại, khách sạn, nhà hàng, phụ tải thường dao động mạnh và đạt đỉnh vào trưa, tối. Trong mô hình hai thành phần, chi phí công suất có thể chiếm 25-35% tổng hóa đơn điện. Tuy vậy, đây cũng là nhóm có khả năng điều chỉnh phụ tải linh hoạt thông qua các giải pháp quản lý năng lượng, từ đó tối ưu chi phí trong dài hạn.
Hoặc