Một bài toán tư duy dành cho học sinh lớp 1 đang thu hút sự chú ý của phụ huynh trên mạng xã hội vì cách diễn đạt khiến nhiều người hiểu theo những hướng khác nhau. Bài toán không yêu cầu thực hiện phép tính mà đặt học sinh vào một tình huống cần quan sát, phân loại và suy luận.
Nội dung bài toán đưa ra hình ảnh bốn con bướm với màu sắc, hoa văn khác nhau và ba cây hoa, sau đó yêu cầu lựa chọn cây hoa phù hợp với điều kiện hai con bướm khác nhau cùng đậu trên hai bông hoa khác nhau.
Bài Toán gây tranh luận
B hay C mới là đáp án chuẩn?
Điểm gây tranh luận nằm ở cách hiểu cụm từ “2 con bướm khác nhau đậu trên 2 bông hoa khác nhau”.
Một nhóm phụ huynh lựa chọn đáp án B. Theo cách hiểu này, bốn con bướm trong hình đều có đặc điểm khác nhau. Đề chỉ yêu cầu hai con bướm khác nhau đậu trên hai bông hoa khác nhau, không nói mỗi bông hoa phải có một hay nhiều con bướm. Vì vậy, cây hoa B có nhiều bông hoa nhất, đủ để mỗi con bướm có thể đậu trên một bông hoa riêng.
Cách lập luận này tập trung vào đặc điểm của từng con bướm và số lượng bông hoa. Những người chọn B cho rằng nếu đề không quy định bốn con bướm phải được phân bổ như thế nào thì không thể mặc nhiên hiểu rằng chỉ có hai con bướm được tham gia vào việc lựa chọn.
Trong khi đó, một nhóm khác chọn đáp án C. Cách hiểu này dựa vào yêu cầu “2 con bướm khác nhau đậu trên 2 bông hoa khác nhau”. Theo đó, bài toán đang đặt ra một điều kiện cụ thể: cần có hai bông hoa khác nhau trên cùng một cây để hai con bướm khác nhau có thể đậu vào. Trong ba phương án, cây C có đúng hai bông hoa, phù hợp với cách đọc này.
Nhóm chọn C cũng cho rằng việc bốn con bướm có đặc điểm khác nhau không nhất thiết đồng nghĩa với việc mỗi con phải đậu trên một bông hoa. Nếu đề chỉ xét điều kiện đối với hai con bướm và hai bông hoa, số lượng bông hoa trên cây là yếu tố cần được xem xét.
Như vậy, hai cách chọn đáp án xuất phát từ hai cách xác định điều kiện của bài toán. Người chọn B chú ý đến khả năng phân bổ cả bốn con bướm lên các bông hoa. Người chọn C tập trung vào yêu cầu hai con bướm khác nhau đậu trên hai bông hoa khác nhau.
Một số phụ huynh cho rằng đề bài có thể diễn đạt cụ thể hơn để học sinh không phải dựa quá nhiều vào cách hiểu ngôn ngữ. Đây cũng là vấn đề thường gặp ở các bài toán tư duy dành cho trẻ nhỏ: cùng một yêu cầu nhưng chỉ cần một cụm từ chưa đủ rõ ràng, người lớn cũng có thể đưa ra những cách giải thích khác nhau.
Tuy nhiên, những bài toán dạng này không chỉ nhằm kiểm tra khả năng tính toán. Ở lứa tuổi đầu tiểu học, các bài tập sử dụng hình ảnh, tình huống và điều kiện ràng buộc còn hướng tới việc rèn cho trẻ khả năng quan sát, nhận diện đặc điểm, phân loại đối tượng và suy luận theo điều kiện.
Việc một bài toán khiến phụ huynh tranh luận cũng cho thấy trẻ có thể gặp khó khăn không chỉ ở phép tính mà còn ở việc đọc và hiểu yêu cầu. Vì vậy, với những bài toán có nhiều điều kiện, người lớn có thể hướng dẫn trẻ đọc từng phần, xác định đối tượng nào đang được nhắc đến và mối quan hệ giữa chúng trước khi lựa chọn đáp án.
Một bài toán lớp 1 vì thế không nhất thiết chỉ có giá trị ở việc tìm ra một đáp án. Quan trọng hơn, quá trình trẻ đọc đề, quan sát hình ảnh, đặt câu hỏi và giải thích vì sao mình lựa chọn phương án đó mới là phần giúp hình thành tư duy toán học. Tuy vậy, với học sinh nhỏ tuổi, đề bài càng cần rõ ràng, nhất quán để phần thử thách nằm ở tư duy toán học, thay vì nằm ở việc đoán ý người ra đề.
Hoặc