Áp lực chi phí gia tăng, doanh nghiệp vẫn tìm lối tăng trưởng

Trong bối cảnh chi phí vốn, nguyên liệu và mặt bằng gia tăng, nhiều doanh nghiệp đang tính toán lại kế hoạch đầu tư, thay vì mở rộng quy mô bằng mọi giá. Ưu tiên trước mắt là tối ưu hoạt động hiện hữu, kiểm soát dòng tiền và tìm giải pháp thích ứng, nhằm duy trì hoạt động và tạo dư địa tăng trưởng.

Chưa mở rộng, dồn sức cho hoạt động hiện hữu

Đầu năm nay, Công ty Cổ phần Thế Giới Giấy từng lên kế hoạch mở rộng nhà máy. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc chi phí đầu tư và lãi vay, doanh nghiệp quyết định tạm hoãn kế hoạch, tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hiện tại.

Ông Mai Quốc Bình, Chủ tịch Công ty Cổ phần Thế Giới Giấy, cho biết, doanh nghiệp đang sử dụng vốn vay ngân hàng để bổ sung vốn lưu động và phục vụ các khoản đầu tư nhà máy từ những năm trước. Quy mô vay thường dao động khoảng 50-80 tỷ đồng.

Ông Mai Quốc Bình, Chủ tịch Công ty Cổ phần Thế Giới Giấy.

Nếu năm 2025, lãi suất vay của doanh nghiệp ở mức khoảng 6%/năm thì hiện đã tăng lên 8,5-9%/năm. Theo ông Bình, với dư nợ hàng chục tỷ đồng, chênh lệch lãi suất vài điểm phần trăm khiến chi phí tài chính tăng đáng kể.

Chẳng hạn, với dư nợ 50 tỷ đồng được duy trì ổn định, lãi suất tăng từ 6% lên 8,5-9%/năm sẽ khiến chi phí lãi vay tăng khoảng 1,25-1,5 tỷ đồng mỗi năm.

Không chỉ chịu áp lực từ chi phí vốn, doanh nghiệp còn phải tính đến giá thuê đất khu công nghiệp. Theo ông Bình, mức giá doanh nghiệp từng khảo sát vào năm 2020 khoảng 2,5 triệu đồng/m², trong khi hiện nay có nơi đã vượt 7 triệu đồng/m2.

Trước những khoản chi phí gia tăng, Thế Giới Giấy lựa chọn lùi kế hoạch mở rộng nhà máy thêm vài năm, chờ điều kiện thuận lợi hơn. Quyết định này giúp doanh nghiệp tránh phát sinh thêm nhu cầu vốn vay trong giai đoạn chi phí đầu tư cao, đồng thời duy trì nguồn lực cho hoạt động hiện hữu.

Theo ông Bình, áp lực chi phí không chỉ xuất hiện ở ngành giấy mà còn được nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, thực phẩm, giết mổ gia cầm, bánh kẹo phản ánh. Giá đầu vào tăng trong khi đầu ra và sức mua chưa cải thiện tương ứng khiến việc cân đối chi phí ngày càng khó khăn.

“Ngay cả chúng tôi làm hàng thiết yếu mà doanh số còn giảm”, ông Bình nói.

Một doanh nghiệp chế biến thực phẩm tại TP.HCM cũng đang tính toán lại kế hoạch đầu tư trong bối cảnh tương tự. Với khoảng 100 lao động, doanh nghiệp thường xuyên cần 15-20 tỷ đồng vốn lưu động để mua nguyên liệu, duy trì hàng tồn kho và thực hiện đơn hàng.

Quy mô vốn vay của Thế Giới Giấy thường dao động khoảng 50-80 tỷ đồng.

Kế hoạch đầu tư thêm dây chuyền đóng gói trị giá khoảng 8-10 tỷ đồng vì thế được cân nhắc kỹ hơn. Thay vì vay thêm để triển khai ngay, doanh nghiệp ưu tiên khai thác công suất dây chuyền hiện có, kiểm soát lượng hàng tồn kho và tập trung vào những đơn hàng có vòng quay vốn nhanh.

Việc mua nguyên liệu cũng được tính sát nhu cầu hơn, thay vì dự trữ lượng lớn như trước. Doanh nghiệp đồng thời đàm phán lại tiến độ thanh toán với một số nhà cung cấp nhằm giảm lượng vốn bị giam trong hàng tồn kho.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, cách làm này có thể chưa giúp công suất tăng mạnh trong ngắn hạn nhưng góp phần hạn chế nhu cầu vay vốn, giảm áp lực tài chính và duy trì dòng tiền. Kế hoạch đầu tư dây chuyền mới vẫn được giữ lại, song thời điểm triển khai sẽ phụ thuộc vào diễn biến chi phí và sức mua thị trường.

Ở lĩnh vực dịch vụ ăn uống, một thương hiệu bún, phở đang vận hành 3 chi nhánh lớn tại TP.HCM cũng lựa chọn chưa mở rộng trong năm nay.

Chủ doanh nghiệp, anh N.S.T, từng tính đến việc mở cửa hàng thứ tư với số vốn dự kiến khoảng 2-3 tỷ đồng, bao gồm chi phí thuê và cải tạo mặt bằng, trang thiết bị, nhân sự cùng vốn vận hành ban đầu.

Tuy nhiên, thay vì vay thêm để mở địa điểm mới, doanh nghiệp tập trung cải thiện hiệu quả của 3 cửa hàng hiện hữu. Thực đơn được rà soát, những món bán chậm nhưng cần nhiều nguyên liệu được cắt giảm. Lượng nguyên liệu nhập mỗi ngày được điều chỉnh theo nhu cầu thực tế nhằm hạn chế hao hụt, trong khi lịch làm việc của nhân viên được bố trí phù hợp hơn với các khung giờ cao điểm.

Doanh nghiệp cũng đẩy mạnh bán hàng qua nền tảng trực tuyến và tìm kiếm thêm khách hàng đặt số lượng lớn như văn phòng, doanh nghiệp. Mục tiêu là tăng doanh thu trên cùng mặt bằng, hệ thống bếp và bộ máy nhân sự, thay vì phải bỏ thêm vốn để mở cửa hàng mới.

Chi phí vốn cao, nhiều doanh nghiệp bỏ qua phương án sử dụng thêm đòn bẩy tài chính.

Với mô hình kinh doanh này, mở rộng số lượng điểm bán đồng nghĩa với việc phát sinh thêm tiền thuê mặt bằng, chi phí nhân sự, trang thiết bị và vốn lưu động. Nếu doanh thu tăng thêm không đủ bù đắp các khoản chi phí mới, việc mở rộng chưa chắc mang lại hiệu quả cao hơn.

Bởi vậy, kế hoạch mở cửa hàng thứ tư vẫn được duy trì nhưng chưa triển khai ngay. Doanh nghiệp ưu tiên cải thiện hiệu quả kinh doanh tại các điểm bán hiện có trước khi tính đến bước đi tiếp theo.

Điểm chung trong lựa chọn của các doanh nghiệp là không dừng hoạt động đầu tư hoàn toàn, mà điều chỉnh thứ tự ưu tiên. Những khoản chi chưa cấp thiết được lùi lại, trong khi nguồn lực được tập trung vào hoạt động có khả năng tạo doanh thu, cải thiện vòng quay vốn và duy trì thanh khoản.

Giữ dòng tiền khỏe để tạo dư địa tăng trưởng

Những tính toán thận trọng của doanh nghiệp diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất có nhiều thay đổi. Theo số liệu được công bố, lãi suất tiền gửi bình quân đối với các giao dịch phát sinh mới ở mức 6,38%/năm, tăng 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm 2025.

Ngân hàng Nhà nước cho biết đến ngày 20/9, tốc độ tăng lãi suất đang chậm lại. Cơ quan này tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng triển khai giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất và công khai lãi suất cho vay để khách hàng có cơ sở lựa chọn.

Bên cạnh đó, các ngân hàng triển khai chương trình tín dụng dành cho động lực tăng trưởng và doanh nghiệp nhỏ và vừa, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm/năm so với mức cho vay bình quân cùng kỳ hạn của ngân hàng tham gia.

Nhiều doanh nghiệp vẫn chủ động xoay dòng tiền, tận dụng nguồn lực hiện có để duy trì sản xuất, tìm cơ hội tăng trưởng.

Ban đầu có 4 ngân hàng thương mại Nhà nước đăng ký chương trình. Đến đầu tháng 10, số ngân hàng tham gia tăng lên 19, với tổng quy mô các chương trình khoảng 409.000 tỷ đồng.

Các chương trình tín dụng mở thêm lựa chọn về nguồn vốn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc tiếp cận được khoản vay với chi phí phù hợp mới chỉ là một phần của bài toán. Trong bối cảnh đầu vào tăng và sức mua chưa phục hồi đồng đều, hiệu quả sử dụng vốn vẫn là yếu tố quan trọng đối với quyết định đầu tư.

Với nhiều doanh nghiệp, quý IV là giai đoạn nước rút để cải thiện doanh thu và hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm. Thay vì chạy đua mở rộng quy mô, doanh nghiệp có thể lựa chọn tăng hiệu suất hoạt động, rút ngắn thời gian vốn nằm trong hàng tồn kho và ưu tiên các đơn hàng mang lại dòng tiền tốt hơn.

Nhà máy mới có thể chưa được xây dựng ngay, dây chuyền sản xuất mới có thể lùi thời điểm đầu tư, cửa hàng mới chưa mở trong năm nay. Nhưng việc phân bổ nguồn lực hợp lý, kiểm soát chi phí và duy trì dòng tiền sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động thị trường.

Trong giai đoạn chi phí còn tạo áp lực, tăng trưởng không chỉ đến từ việc mở rộng quy mô mà còn phụ thuộc vào khả năng khai thác hiệu quả những nguồn lực sẵn có. Giữ được dòng tiền khỏe và lựa chọn đúng thời điểm đầu tư có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp tạo dư địa phát triển trong những giai đoạn tiếp theo.