Lần đầu làm mẹ, tôi cũng như bao người, háo hức đọc sách, nghe podcast, tham gia các hội nhóm nuôi dạy con hiện đại. Điều khiến tôi tâm đắc nhất thời gian đó là quan điểm: “Muốn con phát triển tốt, hãy tôn trọng con”. Tôi tin tuyệt đối vào điều ấy. Tôi nói với chính mình: không quát mắng, không áp đặt, để con được nói, được quyết định, được thể hiện cảm xúc đó mới là cha mẹ văn minh.
Nhưng phải đến tận bây giờ, sau vài cú “ngã đau”, tôi mới dám thừa nhận: tôi đã hiểu sai hai chữ “tôn trọng”. Và chính sự hiểu sai đó đã vô tình đẩy con mình đến gần sự kiêu ngạo, ảo tưởng, thiếu kỷ luật, suýt nữa hại chính con.
Ngày ấy, con tôi mới 4-5 tuổi. Con nói chuyện với người lớn theo kiểu “không thích thì nói thẳng”, có lúc gắt gỏng, có lúc đáp trả cộc lốc. Người thân góp ý rằng con hơi hỗn, nên uốn nắn sớm. Tôi lập tức phản bác trong lòng: “Trẻ con phải cho nói thật suy nghĩ của mình, đừng gò ép như xưa”. Tôi còn thấy mình rất tiến bộ khi không bắt con khoanh tay chào ai, không yêu cầu nói dạ thưa, không bắt xin lỗi khi con chưa sẵn sàng.
Ảnh minh hoạ
Có lần, con hờn dỗi vì không được mua đồ chơi, con quát lên trước mặt mọi người: “Con không cần mẹ nữa!”. Tôi đứng đó, tim nhói một chút, nhưng rồi tự trấn an: trẻ con cần được bộc lộ cảm xúc, mình mà mắng sẽ làm tổn thương con. Tôi ôm con, xin lỗi vì không mua đồ chơi, mong con vui trở lại. Người chứng kiến nhìn tôi với ánh mắt khó hiểu. Tôi coi đó là sự bảo thủ của người lớn, còn mình mới là cha mẹ “khoa học”.
Một tình huống khác, con làm sai ở lớp, cô giáo nhắn về nói con hay chen ngang, tranh phần nói, không chịu chờ lượt. Tôi nghe xong lập tức bênh: “Chắc cô nghiêm quá”, “Con tôi cá tính mạnh thôi mà”, “Ngày nay phải khuyến khích trẻ tự tin chứ!”. Tôi không hề hỏi con đúng sai ở đâu, chỉ lo con… bị tổn thương. Tôi còn nói với con ngay trước mặt người lớn: “Con cứ nói điều con muốn, đừng sợ ai hết”. Con ngẩng cao đầu, ánh mắt đầy tự tin, lúc ấy tôi thấy tự hào vô cùng.
Cho đến khi sự việc bắt đầu đi quá xa.
Con quen việc được ưu tiên mọi thứ: chọn quán ăn, chọn kênh TV, chọn giờ đi ngủ. Nếu ai không theo ý, con nhăn nhó, gắt gỏng, thậm chí ném đồ. Con không còn biết nói “cảm ơn”, “xin lỗi”, cũng không nghe lời yêu cầu đơn giản. Con tranh nói trong mọi cuộc trò chuyện, ngắt lời người khác như điều hiển nhiên. Có lần, con nói trống không với ông bà. Tôi nhắc khẽ, con quay lại bảo: “Con có quyền của con, mẹ nói phải tôn trọng con mà”. Tôi chết lặng. Những lời ấy chợt như chiếc gương phản chiếu sự sai lầm của chính tôi.
Tôi bắt đầu nhận ra điều gì đó không ổn khi một người bạn thân nói: “Cậu đang nhầm giữa tôn trọng và nuông chiều đấy”. Tôi phản ứng ngay: “Cậu cổ hủ rồi, trẻ giờ cần được là chính mình”. Nhưng tối hôm đó, nhìn con gào lên chỉ vì thua một trò chơi mà không ai dỗ, tôi thấy lo sợ thật sự. Con tôi không hạnh phúc hơn vì được “tôn trọng tuyệt đối”, mà đang thành một đứa trẻ dễ tổn thương, mỏng manh, không chịu nổi thất bại và thiếu chuẩn mực hành vi.
Tôi đã hiểu ra: tôn trọng không phải là để con muốn làm gì thì làm. Tôn trọng không phải là để con cãi người lớn vô lối mà gọi là “thể hiện chính kiến”. Tôn trọng càng không phải là cha mẹ lùi xuống, để đứa trẻ trở thành “trung tâm vũ trụ”. Tôn trọng thật sự là lắng nghe con, nhưng vẫn đặt ra ranh giới. Là cho con quyền nói, nhưng phải học cách nói sao cho đúng mực. Là để con lựa chọn trong khuôn khổ an toàn và phù hợp, chứ không phải thả nổi.
Trẻ cần tình yêu, nhưng trẻ cũng cần giới hạn. Giới hạn không phải để kìm hãm con, mà để bảo vệ con khỏi chính sự bốc đồng và ảo tưởng của mình. Một đứa trẻ chưa được rèn kỷ luật, chưa học được tôn trọng người khác, rất dễ bước ra đời với niềm tin rằng mình luôn đúng, mình luôn phải được ưu tiên. Và khi đời không như ý, chính con sẽ là người đau nhất.
Tôi bắt đầu sửa sai. Không phải bằng quát mắng hay roi vọt, mà bằng việc bình tĩnh nhưng kiên định. Tôi nói rõ với con: con được quyền nói nhưng không được nói trống không; con được buồn nhưng không được ném đồ; con được chọn trong phạm vi mẹ đưa ra chứ không phải tất cả mọi thứ. Lúc đầu, con khó chịu, phản ứng dữ dội, thậm chí khóc. Còn tôi thì day dứt nhưng vẫn kiên trì.
Dần dần, con biết chờ đến lượt mình, biết nói lời xin lỗi, biết thua thì làm lại. Con vẫn là đứa trẻ tự tin, nhưng không còn kiêu ngạo. Con biết mình được yêu thương, nhưng cũng hiểu rằng mình không phải trung tâm của thế giới.
Hôm nay viết ra những dòng này, tôi không có ý phê phán bất cứ ai. Tôi chỉ muốn nói với những bà mẹ giống tôi ngày nào: “tôn trọng con” là điều tuyệt vời, nhưng hãy tôn trọng đúng cách. Đừng biến tôn trọng thành buông lỏng; đừng biến yêu thương thành nuông chiều vô điều kiện. Cha mẹ hiện đại không phải là người nói “con muốn sao cũng được” mà là người đủ bình tĩnh để vừa dịu dàng, vừa kiên định.
Bởi có những sai lầm trong giáo dục, trả giá không phải ngay lập tức mà là bằng tương lai của chính con mình.
Hoặc