Trong nhiều căn bếp, chảo chống dính gần như là vật dụng không thể thiếu. Bề mặt trơn giúp thực phẩm ít bám dính, việc chiên rán thuận tiện hơn và cũng không cần sử dụng quá nhiều dầu. Phần lớn các loại chảo chống dính truyền thống sử dụng lớp phủ PTFE (polytetrafluoroethylene), một loại polymer thuộc nhóm PFAS, thường được biết đến qua tên thương mại Teflon.
Chảo chống dính giúp việc nấu nướng nhanh gọn, hạn chế dầu mỡ và dễ vệ sinh. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy khi lớp phủ bị trầy xước hoặc hư hỏng, những mảnh vật liệu rất nhỏ có thể bị giải phóng trong quá trình sử dụng.
Điều đáng chú ý là một nghiên cứu công bố trên Science of The Total Environment năm 2022 đã sử dụng kỹ thuật Raman để xác định các hạt PTFE phát sinh từ bề mặt chảo chống dính bị trầy xước. Kết quả cho thấy lớp phủ bị hư hỏng có khả năng giải phóng cả vi nhựa và nhựa nano trong quá trình nấu nướng. Chảo chống dính giúp việc nấu nướng nhanh gọn, hạn chế dầu mỡ và dễ vệ sinh. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy khi lớp phủ bị trầy xước hoặc hư hỏng, những mảnh vật liệu rất nhỏ có thể bị giải phóng trong quá trình sử dụng.
Đáng chú ý nhất là con số được nhóm nghiên cứu ghi nhận: trong một số điều kiện với lớp phủ bị phá vỡ, có thể liên quan đến khoảng 2,3 triệu hạt vi nhựa và nhựa nano. Riêng một vết nứt trên bề mặt có thể để lại khoảng 9.100 hạt. Tuy nhiên, đây là kết quả nghiên cứu trong điều kiện thử nghiệm và với lớp phủ bị tổn thương, không nên hiểu rằng một chiếc chảo chống dính bình thường sẽ giải phóng hàng triệu hạt sau mỗi lần nấu.
Khi nào lớp phủ dễ bị tổn thương?
Theo các nghiên cứu được trích dẫn trong đánh giá của Cơ quan Đánh giá Rủi ro Liên bang Đức (BfR), việc tiếp xúc với dụng cụ nấu ăn, vệ sinh bằng vật liệu có tính mài mòn và nhiệt độ cao có thể tạo ra áp lực cơ học, làm xuất hiện các vết nứt, bong tróc hoặc những thay đổi trên bề mặt lớp phủ. Khi cấu trúc lớp phủ bị phá vỡ, khả năng phát sinh các hạt vi nhựa và nhựa nano có thể tăng lên.
Điều này đồng nghĩa một chiếc chảo đã sử dụng lâu năm, bề mặt xuất hiện nhiều vết xước hoặc bong lớp phủ sẽ khác với một chiếc chảo còn nguyên vẹn. Đây cũng là lý do người dùng thường được khuyến cáo không sử dụng vật dụng kim loại sắc nhọn để cào, đảo thức ăn trên bề mặt chống dính và tránh các phương pháp vệ sinh có tính mài mòn mạnh.
Những "có vi nhựa” không đồng nghĩa với “ngay lập tức gây hại”. BfR hiện đánh giá rằng với chảo phủ PTFE được sử dụng đúng cách, những hạt nhỏ từ lớp phủ vô tình bong ra và đi vào thức ăn không chắc chắn gây ảnh hưởng sức khỏe. PTFE có tính trơ về mặt hóa học, các hạt vật liệu này không được cơ thể tiêu hóa và theo đánh giá hiện nay có thể được đào thải ra ngoài.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cũng cho biết các lớp phủ chống dính được phép sử dụng trên nồi, chảo được tạo thành từ các polymer liên kết chặt với bề mặt; lượng PFAS có khả năng di chuyển từ lớp phủ vào thực phẩm được đánh giá là không đáng kể trong điều kiện sử dụng dự kiến.
Một nghiên cứu khác công bố năm 2024 cũng tìm thấy các hạt PTFE trong thực phẩm mô phỏng được chế biến bằng một số loại dụng cụ nấu ăn bằng nhựa, đồng thời lưu ý rằng tác động sức khỏe của việc hấp thụ vi nhựa vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
Đừng để chảo chống dính quá nóng
Ngoài vấn đề các hạt từ lớp phủ, nhiệt độ quá cao mới là tình huống được các cơ quan đánh giá rủi ro đặc biệt lưu ý. Theo BfR, PTFE có thể bắt đầu phân hủy khi bị đun nóng quá mức, từ khoảng 360°C, tạo ra các chất khí có thể gây hại. Vì vậy, không nên đặt chảo chống dính rỗng trên bếp rồi bật lửa lớn trong thời gian dài. Đặc biệt, bếp gas và bếp từ có khả năng làm chảo nóng rất nhanh.
Khi chảo chứa nước hoặc thực phẩm nhiều nước, nhiệt độ khó tăng vượt xa 100°C trong điều kiện thông thường. Với việc chiên bằng dầu, dấu hiệu dầu bắt đầu bốc khói cũng có thể là cảnh báo người dùng về nhiệt độ đang tăng quá cao.
Vì vậy, thay vì hoang mang trước con số “hàng triệu hạt”, điều quan trọng hơn là kiểm tra tình trạng chiếc chảo đang sử dụng. Nếu lớp chống dính đã bong, trầy xước nghiêm trọng hoặc biến dạng, việc thay mới là lựa chọn thận trọng; khi sử dụng chảo còn nguyên lớp phủ, nên tránh đun chảo rỗng ở nhiệt độ cao và hạn chế làm xước bề mặt.
Một vật dụng tưởng như rất quen thuộc trong căn bếp vì thế lại cho thấy một nguyên tắc đơn giản: độ bền và cách sử dụng của lớp phủ có thể quan trọng không kém bản thân chất liệu làm nên chiếc chảo.
Tổng hợp
Lời khuyên cho những gia đình đang dùng bếp từ đôi
Hoặc